 شايد تا چند سال قبل براي خيلي از انسان ها شنيدن اين جمله که «کره زمين در خطر است» غيرقابل باور بود. هر چند امروزه هم با وجود اطلاعات و گزارش هاي زيادي که درباره محيط زيست جهاني و وضعيت رو به بحران کره زمين وجود دارد، هنوز هم عده يي از مردم (و سياستمداران) به اين گفته باور چنداني ندارند.
واقعيت اين است که سياره مسکون ما، در قرن حاضر بحران هايي جدي را به خود مي بيند که مهم ترين آنها در ادامه آمده است.
بحران انفجار جمعيت
جمعيت زمين طي سال هاي 1925 تا 1976 حدود چهار ميليارد نفر بود. اين رقم در سال 1990 به 3/5 ميليارد نفر رسيد و اکنون چند سالي است که از مرز 6 ميليارد نفر هم گذشته است. به طور متوسط در سال هاي اخير در هر 24 ساعت، 250 هزار نفر به جمعيت زمين افزوده شده و رقم مرگ ومير تفاوت نسبتاً زيادي با رقم تولد داشته است.
رشد بي رويه جمعيت گذشته از چالش هاي فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي، فشار زيادي را بر منابع طبيعي موجود بر کره زمين وارد مي کند. جمعيت بيشتر، يعني تقاضاي بيشتر براي غذا، تقاضاي بيشتر براي خدمات و به طور کلي يعني مصرف کننده بيشتر. به ديگر زبان، با افزايش جمعيت مساحت بيشتري از کره زمين تغيير کاربري داده و به زمين کشاورزي تبديل مي شود، جنگل هاي بيشتري براي استفاده هاي اقتصادي از بين مي روند، از منابع معدني بيشتري استفاده مي شود و... حال آنکه بسياري از منابع موجود روي زمين تجديد ناپذير بوده و اتمام هر کدام به معني محروم شدن نسل هاي آينده از آن منبع است.
بحران آب
همه مي دانيم که در حدود 70 درصد از سطح زمين پوشيده از آب است. اما مقدار بسيار کمي از آن (حدود 003/0 درصد) قابل شرب است. بقيه يا شورند يا منجمد.
با وجود همين مقدار کم، تخمين زده مي شود تا سال 2020 دسترسي به آب شرب براي جمعيت انسان مقدور باشد. اين بدان معناست که تصفيه آب به روش هاي امروزي فقط تا 2020 امکان پذير است و از آن به بعد براي تصفيه آب، يا بايد هزينه هاي گزافي پرداخت کرد يا اينکه آب هاي موجود غيرقابل تصفيه خواهند بود. ولي با وجود اين حقيقت، به دليل نياز روزافزون به آب، توزيع نامتعادل و آلودگي منابع به انواع آلاينده ها، کمبود آب وجود دارد. به اعتقاد بسياري از صاحب نظران، دسترسي به آب يکي از علل اصلي رخداد جنگ در سال هاي آينده خواهد بود. علاوه بر اين سازمان ملل متحد، صدمه و زيان ديدن جدي بيش از 5/4 ميليارد نفر از ساکنان زمين در سال 2050 را به دليل کمبود آب پيش بيني کرده است. هم اينک نيز کره زمين سالانه شاهد مرگ دو ميليون نفر از ساکنان خردسال خود به دليل عدم دسترسي به آب سالم است.
بحران انرژي
بحران انرژي چيز جديدي نيست. 2500 سال قبل، يونان باستان مشکل تامين انرژي داشته است. پانصد سال بعد، استفاده از هيزم در روم و در زمان ظهور مسيح، چيزي در رديف مصرف نفت و گاز در امريکاي امروزي بوده است. شهروندان ثروتمند رومي در آن زمان از حرارت مرکزي در خانه هاي بزرگ خود بهره مي بردند و براي تامين اين حرارت هر ساعت نزديک به 125 کيلوگرم هيزم مي سوزاندند. جاي تعجب نيست که منابع هيزم روميان به سرعت تهي شد و آنان مانند يونانيان مجبور بودند از فواصل خيلي دور هيزم خود را تهيه کنند.
طبق آمارها در دنياي امروز، مصرف سرانه انرژي در کشورهاي در حال توسعه يک کيلووات است ولي اين رقم در کشورهاي توسعه يافته به 5/7 کيلووات مي رسد. حال اگر قرار باشد مردم کشورهاي در حال توسعه در سال هاي آينده، از سطح زندگي بهتري برخوردار باشند، سرانه مصرف انرژي در اين کشورها نيز تغيير خواهد کرد. جدا از اين، با روند فزاينده جمعيت زمين، تصويري بسيار مبهم از تامين انرژي در سال هاي آينده مي توان متصور شد.
بحران غذا
آسيا به دليل دارا بودن بيشترين جمعيت افراد بدون غذا، به قاره گرسنه مشهور است. پس از آسيا هم آفريقا مقام دوم را در دنياي گرسنه دارد.
جمعيت دنياي گرسنه، غالباً جوان است. بيش از نيمي از افراد آن کمتر از 15 سال دارند و بيشتر از نصف کل کودکان آن تا قبل از پنج سالگي مي ميرند. به علاوه حدود 650 ميليون نفر هم هرگز به سن بلوغ نمي رسند. هر سال بايد به 49 ميليون نفر بيشتر از سال گذشته غذا داد که براي تامين غذاي آنان، حدود يازده ميليون تن برنج احتياج است.
فشار تقاضاي مداوم براي غذاي بيشتر، باعث فرسايش پايه هاي بوم شناخت اقتصاد دنيا مي شود.
بحران زباله
افزايش مصرف، افزايش ضايعات و پسماندها را نيز به دنبال دارد. در يک اکوسيستم دست نخورده، زباله ها به وسيله باکتري ها تجزيه مي شوند و مجدداً توسط گياهان مورد استفاده قرار مي گيرند. اما در دنياي امروز، حجم زباله ها به قدري بالاست که تجزيه آنها از توان زمين خارج است. به همين خاطر مي بايست زمين هاي بيشتري براي دفن زباله ها در نظر گرفته شود. علاوه بر اين شيشه و پلاستيک (که از مواد ساخته شده به دست بشر هستند) مدت زمان بسيار زيادي در طبيعت باقي مي مانند و همين امر باعث اختلال در روند تجزيه زباله ها مي شود.
به طور متوسط در تهران روزانه بيش از 7 هزار تن زباله توليد مي شود. اين ميزان توليد زباله، تبعات بسياري را در پي دارد. انباشته شدن زباله ها مجموعه آب ها را آلوده مي کند. گازهاي متصاعد از آنها (متان و...) به روند پديده گلخانه يي دامن مي زند و باعث تکثير و افزايش موجودات بيماري زا و حشرات موذي مي شود.
دليل اصلي بحران ماييم
پنج بحراني که در بالا برشمرديم، مهم ترين بحران هايي هستند که در حال حاضر زمين ما با آنها روبه روست. اما به نظر مي رسد در سال هاي آينده، بحران هاي تازه روي زمين به وجود آيند. به عنوان مثال روند تغيير کاربري زمين هاي مرتعي طبيعي به زمين هاي کشاورزي در سال هاي اخير، آرام آرام شکل يک بحران جدي را به خود مي گيرد. بحران ديگري که جهان در حال ورود به آن است، بحران ضايعات قطعات الکترونيک است.
با توجه به توضيحاتي که در بالا آمد، دليل اصلي همه بحران هاي کره زمين مشخص است؛ «افزايش جمعيت» انسان همواره علاقه مند به آسايش و توسعه است و پيشرفت علم و فناوري، رسيدن به اين دو خواسته را براي او آسان تر مي کند؛ بهره برداري از منابع سرعت بيشتري به خود مي گيرد و افزايش تقاضا به واسطه افزايش جمعيت، تخريب مناطق بکر و طبيعي را در روندي تصاعدي قرار مي دهد.
سرعت تخريب آنقدر بالاست که زمين قادر به ترميم تخريب ها نيست و با ادامه اين روند، پيش بيني آينده يي نه چندان دور که در آن انسان به دليل اتمام منابع مورد نيازش روي زمين (با وجود تمام توانايي هاي علمي اش) محکوم به فناست، زياد هم مشکل نيست.
خانه را نجات دهيم
به رغم بحران هايي که امروز کره زمين با آنها روبه روست و خطري که ادامه حيات روي آن را تهديد مي کند، راه هاي کنترل اين اوضاع و بيرون رفتن از وضعيت بحراني چندان سخت نيست.
پيش از هر چيز لازم است اين نکته يادآوري شود که عامل به وجود آمدن بحران، انسان هاي ساکن زيست کره هستند و همه آنها قادرند با کمي دقت، براي حفظ زمين تلاش کنند. کارهايي که در ادامه ذکر مي شوند، تنها نمونه هايي کلي هستند و هر کس مي تواند به فراخور موقعيت و سبک زندگي خود، آنها را به روش خود انجام دهد. مهم انجام عملي با هدف حفظ زمين است، سبک و سياق زياد مهم نيست.
- اطلاعات خود درباره تنظيم جمعيت و خانواده را به روز نگه داريد و آنها را به کار ببنديد.
- هميشه به خاطر بسپاريد که انجام هر عملي از سوي شما، اثري روي محيط زيست مي گذارد. ممکن است اين اثر بسيار کوچک باشد ولي مهم اين است که اثر مثبت باشد (دست کم مخرب نباشد). پس هنگام استفاده از انرژي، آب، مواد غذايي و... به اثرات عمل خود بينديشيد.
- در فعاليت هاي روزمره، به دنبال راه هايي بگرديد که کمترين ميزان مصرف ماده و انرژي را در قبال حداکثر بازدهي داشته باشند. اين کار علاوه بر تبعات مثبت زيست محيطي، تبعات مثبت اقتصادي را براي شما به همراه خواهد داشت.
- پيش از استفاده از محصولات و فناوري هاي جديد، کمي درباره آنها تحقيق کنيد. سعي کنيد پربازده ترين را انتخاب کنيد. به علاوه دقت کنيد که محصول يا فناوري مورد نظر، از لحاظ زيست محيطي پيامدهاي مخرب نداشته باشد. به عنوان مثال ممکن است فرمولي که در يک پودر رختشويي جديد استفاده شده، علاوه بر شست وشوي بهتر لباس ها، باعث آلودگي سفره آب هاي زيرزميني شود.
- سعي کنيد اخلاق مصرف کنندگي را از خود دور کنيد. محصولات بادوام را در اولويت خريد قرار دهيد. درباره بسياري از وسايل به اصطلاح فرسوده، گاهي اوقات تعمير راهي کم هزينه تر از خريد وسيله جديد است.
- از تجمل گرايي دوري بجوييد.
- در حفظ محيط هاي طبيعي بکوشيد. اين جمله بسيار تکراري به نظر مي رسد. همه مي دانيم که بايد در استفاده از منابع طبيعي و محيط هاي بکر، جانب احتياط را بگيريم، اما وقت عمل آن را زياد جدي نمي گيريم. سعي کنيم با استفاده درست از محيط هاي طبيعي (کوهستان، جنگل، مراتع و...)، اجازه استفاده از آن را به بقيه افراد نيز بدهيم.
- به ترميم طبيعت بپردازيد. ترميم طبيعت مي تواند مصرف بهينه آب در خانه باشد يا کاشت درخت در طبيعت يا حتي همکاري در يک پروژه پرورش حيوانات در معرض خطر انقراض. بستگي به شغل، دانش، جايگاه و قدرت شما دارد. هر کاري که به نظرتان بار اضافه يي را از دوش زمين برمي دارد، بلادرنگ انجام دهيد.
- در جمع خانواده، دوستان، همکاران و... از معضلات زيست محيطي صحبتي به ميان بياوريد و از تجربه هاي خود در زمينه مقابله با اين معضلات به آنان بگوييد.
- و در پايان فراموش نکنيد که هيچ اشتباهي بزرگ تر از آن نيست که کسي کاري را به خاطر اينکه اثر آن کوچک است، انجام ندهد. | 
خانه بحران زده ما انسان ها 
