دوگانگي ساده دنياي قديم توليدکنندگان اين بازار، جاي خود را به سياست بازي پيچيده بين جبهه هاي متعددي داده که در آن سهم و سود گروکشي مي شود.

جواد زارعی- در اين نوشتار بر آن شديم که مختصات کلي بازار فعالان چيپ هاي پردازشي کنترلي، مانند چيپ ست هاي مادربرد، پردازنده هاي مرکزي و موتورهاي گرافيکي را بررسي کنيم. چيپ هاي حافظه هرچند فاميل دور چيپ هاي پردازشي هستند، اما بهتر است آنها در جايگاه خود به عنوان ذخيره ساز مورد بررسي قرار گيرند که فرصت و مجال ديگري را مي طلبد.
تغييرات بزرگي در حوزه طراحي و توليد چيپ هاي پردازشي کنترلي به وجود آمده است. اصل بازي همان است که بود، اما شکل آن مانند ديگر تغييرات دنيا و آدم هاي آن چنان تغييرکرده است که شائبه عوض شدن اصل بازي هم مطرح شده است. گفته هاي نگارنده شايد گنگ باشد، اما اگر ما را در پيگيري اين سطور همراهي کنيد، حتم دارم که پيچيدگي گفته فوق را به سرعت فراموش خواهيد کرد.
دوگانگي ساده دنياي قديم توليدکنندگان اين بازار، جاي خود را به سياست بازي پيچيده بين جبهه هاي متعددي داده که در آن سهم و سود گروکشي مي شود. پيچيدگي و درهم شدن حوزه هاي به ظاهر منفک قديمي دليل ديگري بود که توجه ما را بدين موضوع جلب کرد. دنياي قديمي که چندبار از آن نام برديم،مربوط به عهد دقيانوس و بازارهاي برده فروشي بيزانس نمي شود بلکه اشاره به دهه پاياني هزاره قبل دارد، يعني شش هفت سال پيش!
مرزبندي ها در دنياي قديمي ديجيتال به نظر ساده تر مي آمد و تشخيص جبهه گيري ها به طور قابل فهمي مشخص بود و نياز چنداني به تعمق و تحقيق نداشت. در آن روزگار Intel حد و حدود تعريف شده اي داشت و مشخص بود که اين شرکت چه کاره است و در کدام حوزه قدم مي زند. بيرون از حيطه Intel نيز معلوم بود که امثال nVIDIA و VIA Technologies حق گام نهادن در کدام وادي را دارند.
اما دنيا به اين شکل نمانده و دچار تحولات فراواني شده است، به گونه اي که ترسيم مختصات دقيق اين بازار نياز به همراهي مداوم و رصد دقيق رفتارها دارد. چه، جهان کنوني، عصر صنعتي را به طور کامل پشت سر نهاده و قرار است که با شرايط و ضوابط جديد در عصر فراصنعتي (اطلاعات) تنفس کند. دوران گذار بدون شک با تحولات و آشوب هايي همراه خواهد بود که هم اکنون تا خرخره در بعضي از آنها گرفتار آمده ايم. به همين دليل ساده که جامعه ما برخوردي غيرمستقيم با بازار جهاني و بالطبع تحولات آن دارد، امواج پسين اين تحولات در حداقل ارتفاع و توان به ساحل ما خواهند رسيد. از اين رو سعي داريم که در اين نوشتار حد و حدود شرکت ها و حرکت هاي بعدي آنها را به صورتي ساده بيان کنيم.
دسته بندي محصولات
چيپ هاي پردازشي کنترلي را مي توان به سه دسته پردازنده هاي مرکزي (CPU)، پردازنده هاي گرافيکي (GPU) و چيپ ست هاي مکمل مادربردها، شامل چيپ ست اصلي (Northbridge) و چيپ ست فرعي (Southbridge) تقسيم کرد. چيپ ست هاي مورد استفاده در مادربردها چند ويژگي خاص دارند که بنا بر اين ويژگي ها مي توانيم آنها را در کنار پردازنده ها قرار دهيم. اول اين که بخش قابل توجهي از اين چيپ ست ها توسط سازندگان پردازنده ها طراحي و توليد مي شوند و دوم اين که چيپ ست ها نزديک ترين عنصر روي زمين به پردازنده ها هستند. البته اين دليل را نيز مي توان اضافه کرد که در برخي مواقع چيپ ست هاي اصلي مادربرد همراه با يک موتور پردازشي ارائه مي شوند. اين نوع چيپ ست را در اصطلاح IGP خطاب مي کنند. يادمان نرود که دنياي سيستم هاي پردازشي، همچنان که اشاره خواهيم کرد در حال دگرگوني است. شايد تا چند سال آينده چيزي به نام پردازنده گرافيکي وجود نداشته باشد، يا شايد چيپ ست هاي جنوبي و شمالي در هم ادغام شوند و فقط يک چيپ ست داشته باشيم که در همين نوشته به تجربيات nVIDIA در اين باره اشاراتي خواهم داشت. البته اگر فرصتي شد درباره طرحي که براي کاهش تعداد رابط هاي مادربرد در حال تهيه است نيز مختصري خواهيم گفت. به بيان ديگر بلاي مشابهي قرار است بر سر رابط هاي متعدد کامپيوتر بيايد تا در آخر دو سه رابط بيشتر نداشته باشيم. قبل از ادامه بحث بر اين موضوع تاکيد مي کنم که تحولات بازار در اين سه حوزه به طور قطع موجب تحولاتي بس شگرف بر دنياي لپ تاپ ها و ديگر سيستم هاي قابل حمل خواهد داشت که در فرصتي ديگر بدان خواهيم پرداخت.
فصل اول: چه کسي AMD را کشت؟
تصور مي کنم در دهه آينده ميلادي اولين کلمه اي که هر کودک يکي دو ساله به زبان خواهد آورد Intel يا AMD خواهد بود، البته بسته به اين که پدر و مادر کودک طرفدار کدام يک از اين بزرگان باشد! به غير از اين دو شرکت بايد از حضور جدي اما نه چندان محسوس IBM نيز نام ببريم. به تعبيري مي توان گفت که IBM بر روي تکنولوژي پردازنده ها فعاليت کرده و نتايج علمي خود را به فروش مي رساند. به غير از اين شرکت فعاليت هايي نيز توسط hp بر روي پردازنده هاي سرور در دست انجام است که چندان عموميت ندارد. شرکت Sun Microsystems نيز از توليدکنندگان مطرح پردازنده هاي حرفه اي است. اگر دور IBM، hp و Sun را به عنوان پردازنده سازان حرفه اي خط بکشيم، چهار شرکت Intel، AMD، VIA و Transmeta مي مانند که محصولات خود را برمبناي معماري x86 طراحي و توزيع مي کنند. دو شرکت VIA و Transmeta بيشتر بر روي طراحي پردازنده هاي کم مصرف مورد استفاده در سيستم هاي قابل حمل فعاليت کرده و دو شرکت Intel و AMD نيز که رفتارشان براي مخاطب داخلي اهميت بسياري دارد در سه عرصه طراحي و توليد پردازنده هاي حرفه اي (Server)، پردازنده هاي عام (Desktop) و پردازنده هاي موبايل (Mobile) فعاليت مي کنند. توجه داشته باشيد که مقصود از پردازنده هاي موبايل گونه اي است که در لپ تاپ ها و ديگر سيستم هاي قابل حمل مانند دستگاه هاي PDA مورد استفاده قرار مي گيرد.
اندکي آمار
اگر اوضاع آماري بازار پردازنده هاي خانواده x86 را ، که يکي از آنها بر روي دستگاه شما نصب شده است، از سال 2002 بررسي کنيم به حقايق جالبي دست خواهيم يافت. از اواسط دهه نود ميلادي بود که AMD سعي کرد که راه خود را به تنهايي پيدا کند. در اين ميان کمک هاي فراواني از سوي IBM دريافت کرد و بالاخره توانست با ارائه پردازنده هاي تحسين برانگيز Duron به استقلال واقعي خود از Intel جامه عمل پوشاند. تا قبل از آن AMD پردازنده هاي Intel را توليد مي کرد. سپس نوبت به معرفي پردازنده Athlon رسيد که همچون آوار بر سر خاندان فوق العاده Pentium3 فرود آمد. ديگر زماني که AMD خانواده بي باک Athlon XP را روانه بازار کرد و طعم لذيذ قدرت را در بازار چشيد، کار به جاهاي باريک کشيد! خانواده Athlon و سپس Athlon XP سهم AMD را از بازار پردازنده ها تا 18.2 درصد افزايش دادند. البته کم تجربگي مديران AMD کار دست اين شرکت داد و ميزان سهم در ماه هاي بعدي سال 2002 به 15.6 درصد و اندکي بعد به 12.4 درصد رسيد که فاجعه اي بزرگ محسوب مي شد. اما در همان زماني كه Intel با خانواده Pentium4 در بازار يكه تازي مي کرد، زمزمه هايي مبني بر ورود پردازنده هاي 64 بيتي به گوش رسيد. سهم AMD از ابتداي سال 2003 ميلادي تا اوايل سال 2005 ميلادي بين 16.6 درصد و 14.7 درصد در نوسان بود. از آن سوي ميدان سهم Intel از بازار به طور همزمان با کاهش سهم AMD افزايش يافته بود. طوري که در اواخر سال 2002 ميلادي حدود 85.9 درصد بازار از آن Intel بود. در اين فاصله سهم دو شرکت ديگر ميدان يعني Transmeta و VIA بين 1.6 تا 1.5 درصد در نوسان بود.
اما آغاز سال 2006 ميلادي همزمان با عرضه وسيع مدل هاي Athlon64 X2 اوضاع Intel به هم ريخت و سهم اين شرکت از بازار جهاني از 80.8 درصد تا 72.9 درصد كاهش پيدا کرد. سهم VIA و Transmeta در اين گير و دار تا 5.5 درصد افزايش يافت و 21.6 درصد سهم باقيمانده از آن AMD شد. البته ارائه پردازنده هاي فاخر Intel Core 2 وضعيت را اندکي بهبود بخشيد و سهم Intel را تا 76.1 درصد در سه ماهه سوم سال 2006 ميلادي و تا 80.5 درصد در سه ماهه اول سال 2007 ميلادي افزايش داد. ناگفته نماند که VIA و Transmeta تنها به مدت يک سال با افزايش فروش مواجه بودند و پس از بهبود شرايط Intel و جهش دوباره AMD به وضعيت قبلي خود بازگشتند و پس از مدتي VIA اعلام کرد که کمتر در بازار پردازنده ها ديده خواهد شد. سهم اين دو عضو كوچك بازار هم اکنون بين 0.3 در صد تا حداکثر 0.8 درصددر نوسان است.
در پايان سال گذشته ميلادي AMD با اختيار کردن 23.5 درصد از سهم بازار در مقابل Intel با سهم 76.3 درصد دوباره قد برافراشت. شرکت AMD با پردازنده هاي Opteron خود در كمال تعجب حدود 14 درصد بازار پردازنده هاي سرور را در اختيار دارد. همچنين به سختي مي توان باور کرد که اين شرکت با پردازنده هاي Turuion64 X2 بتواند بيش از 18 درصد بازار پردازنده هاي موبايل را در اختيار بگيرد.
اما شرکت هايي که بازار پردازنده رادر اختيار دارند به نوعي وضعيت بازار چيپ ست ها و به شکلي غيرمستقيم بازار مادربردها را نيز مشخص مي کنند. نکته جالب اين جاست که اين دو شرکت به صورت مستقيم در بازار چيپ ست ها هم سر شاخ هستند. آماري که براي سهم شرکت ها در بازار پردازنده ها ارائه شد حد و حدود آمار توليد چيپ ست و به تبع آن توليد مادربرد را مشخص مي کند. با اطمينان مي توان گفت که مادربردسازان بزرگ فرمان بردار اوامر پردازنده سازان اصلي بازار هستند. Intel و AMD را دست کم نگيريد.
البته يک نکته را از ياد بردم که اندک اندک بايد Transmeta را از ياد برد، چرا که اين شرکت در سال گذشته جنجال به پاکرد که Intel از اين شركت دزدي ايده كرده است. درواقع Intel با اندکي شيطنت از تکنولوژي کاهش گرماي هسته هاي پردازشي مورد استفاده در پردازنده هاي بي نهايت خنک Crusoe و Efficeon بدون کسب مجوزهاي لازم استفاده کرده بود. اين ماجرا با پرداخت مبلغ 250 ميليون دلار غرامت از سوي Intel فيصله يافت، گرچه اين مبلغ براي شرکتي که سود سالانه آن کمتر از 50 ميليون دلار است قدري زياد بود. ناگفته نماند که AMD نيز برخي از قسمت هاي تکنولوژي مديريت مصرف انرژي پردازنده هاي جديد خود را در ازاء هفت ميليون دلار از Transmeta خريداري کرده است.
سرنوشت VIA نيز عبرت انگيز است. اين شرکت آسيايي تمرکز خود را از بازار پردازنده به سوي سيستم هاي پردازشي کمکي سوق داده است. البته پردازنده هاي جديد بانام VIA Nano توسعه يافته اند که به همراه بستر C7- M در لپ تاپ هاي فوق ارزان قابل استفاده خواهد بود. به هرحال VIA تجربياتي دارد که نمي توان از نظر دور داشت. nVIDIA پس از شکست در راه خريد AMD يا ATI رو به سوي VIA کرده كه البته پاسخ مطلوبي دريافت نکرده است. هر چند اين دو شرکت همکاري هايي را در زمينه طراحي چيپ ست آغاز کرده اند. کمي آن سوتر
شرکت AMD ديگر آن شرکت نحيف بيچاره اي نيست که دنباله روي Intel بود. هم اکنون IBM همکاري نزديکي با AMD دارد. حتم دارم که خبرهاي داغ بازار درباره هوس خريد AMD را نيز خوانده ايد. جايگاه اين شرکت آن قدر وسوسه انگيز است که شرکتي مانند nVIDIA ، که پول از پارويش بالا مي رود و در بازار کارت هاي گرافيک از رقباي سرسخت ATI به عنوان بخشي از AMD محسوب مي شود، پيشنهاد چرب و نرمي براي خريد سهام AMD ارائه کرده و شواهد اين گونه نشان مي دهد که به ديوار سختي برخورد کرده است. از سوي ديگر شايعاتي مبني بر حضور IBM به عنوان مدعي خريد AMD مطرح شده که نمي تواند صحيح باشد.
AMD ظرف يکي دو سال آينده بازار پردازنده هاي مرکزي و گرافيکي را با پروژه Fusion خود يکي خواهد کرد، بدين صورت که هسته هاي چندگانه پردازشي در پردازنده هاي يکي دو سال آينده مي توانند به صورت مستقل از يکديگر فعاليت کنند و نيز امکان اختصاص هسته يا هسته هاي پردازشي به انجام امور گرافيکي مهياست. پس جنجال به وجود آمده بسي منطقي و قابل پيش بيني است. بين خودمان بماند، اما آينده از آن AMD است و شک نکنيد که اين شرکت محوشدني نيست.
بازي تازه آغاز شده است.
فصل دوم: آليس در سرزمين عجايب
nVIDIA گرچه پير شده اما بسيار پخته رفتار مي کند. شايد تصور کنيد که بازار کارت هاي گرافيک در دستان چنين شرکتي قرار دارد، اما شايد باورتان نشود كه Intel بر بازار موتورهاي گرافيکي سروري مي کند. از اصطلاح موتورهاي پردازش گرافيک به جاي کارت هاي گرافيک نام برديم. دليل آن بسيار ساده است، چرا که Intel از بزرگ ترين سازندگان چيپ ست IGP در دنياست و همان طور كه در ابتداي نوشتار گفته شد، چيپ ست هاي IGP نوعي چيپ ست اصلي (Northbridge) هستند که يک موتور پردازش گرافيکي دارند. از اين رو سهم قابل ملاحظه اي که در بخش آماري بدان خواهيم پرداخت در اختيار Intel قرار دارد.
اما چند نکته؛ اول اين که چهار شرکت Intel، nVIDIA، ATI و VIA در طراحي چيپ ست هاي IGP براي مادربردها فعاليت مي کنند. تازه ترين پژوهش ها به دقت نشان داده که کيفيت پردازش گرافيک توسط چيپ ست هاي ATI در رده اول قرار دارد و nVIDIA جايگاه بعدي را اختيار کرده است. چيپ ست هاي IGP شرکت Intel از اين لحاظ جايگاه مناسبي ندارند، اما جالب است که خيلي خوب مي فروشند!
دوم اين که بيشترين فروش مادربردها مربوط به مادربردهايي است که مبتني بر چيپ ست هاي IGP توليد مي شوند. اين مادربردها ارزان تر بوده و طبيعي است که پرفروش باشند. فروش بيشتر مادربرد مترادف با فروش بيشتر چيپ ست IGP است. از آنجا که بيش از سه چهارم سهم بازار پردازنده هاي دنيا در اختيار Intel قرار دارد طبيعي است که سهم بيشتري از چيپ ست هاي IGP نيز از آن Intel باشد.
سوم اين که در فصل قبل گفته شد که در پروژه AMD Fusion يکي از هسته هاي پردازشي پردازنده هاي آتي به طور اختصاصي به امر پردازش گرافيکي مي پردازد. تحقق اين موضوع بدون شک بر بازار کارت هاي گرافيک و چيپ ست هاي IGP تاثير مستقيم خواهد داشت.
چهارم اين که اگر طيفي داشته باشيم که يک طرف آن توان مالي و طرف ديگر آن توان علمي فرض شود، مطمئنا Intel در طرف توان مالي و ATI در سوي توان علمي قرار گرفته و nVIDIA نيز در اين ميانه سرگردان است.
ATI آن شرکت کانادايي نيست که با وزيدن نسيمي ملايم به لرزه مي افتاد. ATI در آغوش AMD قرار گرفته و به نوعي از جد خود IBM نيز کمک مي گيرد. در حال حاضر پردازنده هاي تمامي سه کنسول بازي دنيا توسط IBM و موتور گرافيکي آنها توسط AMD/ATI طراحي مي شود که اين سهم قابل توجه در آمارهاي جهاني لحاظ نمي شود.
اندکي آمار
اگر براي مدت کوتاهي Intel را نديد بگيريم، دنيا به هم نمي ريزد! چرا که اين شركت کارت گرافيک مجزا توليد نمي کند. بيشترين فروش کارت هاي گرافيک مربوط به سه ماهه پاياني سال 2007 ميلادي است. از ابتداي سال 2006 ميلادي تعداد کارت هاي گرافيک فروخته شده بالغ بر 22.2 ميليون قطعه مي شود و حداقل آن مربوط به ميانه هاي سال 2006 ميلادي با فروش 18.7 ميليون قطعه است. از اين زمان تا ميانه هاي سال 2007 ميلادي متوسط فروش کارت ها بين 2.59 ميليون تا 21.69 ميليون قطعه تغيير مي کرد. از ميانه هاي سال 2007 ميلادي بود که فروش کارت هاي گرافيک با حضور مدل هاي جديد nVIDIA و البته معرفي خاندان Radeon HD رويه صعودي يافت و پس از ثبت رکورد 25.74 ميليون قطعه در پاييز سال 2007 به رقم 31.65 ميليون قطعه در پايان سال 2007 رسيد. نکته جالب اين است که بيشترين سود حاصل از فروش کارت هاي گرافيک با رقم 273.29 ميليون دلار به ميانه هاي سال 207 مربوط مي شود.
اما اگر Intel را وارد بازي كنيم، شرايط بسيار دگرگون خواهد شد. در بازار موتورهاي گرافيک به وضوح مي توان از شرکت هاي Intel، nVIDIA، AMD/ATI، VIA/S3، Matrox و SiS نام برد.
Intel از سال ها پيش با متوسط سهم 40 درصدي در صدر جدول قرار گرفته است. AMD/ATI که در سال 2004 ميلادي حدود 30 درصد بازار را در اختيار داشت از ميانه هاي سال 2006 ميلادي جاي خود را به nVIDIA داده و هم اکنون به سهم متوسط 20 درصدي خود رضايت داده است. در يال جدول هم جدال شديدي بين VIA و SiS در جريان است. VIA همواره با دو، سه درصد اختلاف بالاتر از SiS قرار گرفته است، هرچند سهم متوسط هفت درصدي VIA و سه درصدي SiS در سال هاي قبل، از اواخر سال 2007 ميلادي به ترتيب به چهار و يک درصد کاهش يافته است.
براساس جديدترين آمار، Intel حدود 42 درصد، nVIDIA حدود 32 درصد، AMD/ATI حدود 18 درصد، VIA حدود 4 درصد، SiS حدود 1.5 درصد و Matrox نيز حدود 0.1 درصد بازار موتورهاي پردازش گرافيکي را در اختيار دارند.
به صورت تجربي مي توان گفت که در سيستم هاي خانگي و اداري حدود دو سوم موتورهاي پردازش گرافيکي به صورت چيپ ست هاي IGP به فروش رفته و يک سوم باقيمانده در قالب کارت گرافيک در بازار توزيع يافته است.
همچنين در لپ تاپ ها نيز حدود سه چهارم از تعداد عناصر گرافيکي به صورت چيپ ست هاي IGP و مابقي در قالب پردازنده هاي گرافيکي فروخته شده است.
و اما بعد...
شرکت هاي حاضر در بازار موتورهاي پردازشي هم به دليل تخصص و هم به دليل سودي که حاصله از اين كار، از جمله طراحان چيپ ست براي مادربردها نيز هستند. حضور و اهميت چيپ ست ها در اين ميان به قدر کافي محسوس و قابل توجه است. در واقع تخصص اين شركت ها را مي توان در قالب پردازنده هاي گرافيکي مشاهده کرد که سودشان از طريق طراحي چيپ ست هاي IGP حاصل مي شود. Matrox در اين ميان استثنا است که فقط به طراحي پردازنده گرافيکي آن هم از نوع تخصصي مي پردازد.
خبرها حکايت از عزم جزم Intel براي حضور در بازار کارت هاي گرافيک دارد. يکي دو سال پيش بود که اين شرکت آگهي استخدام نيروي متخصص در زمينه طراحي پردازنده هاي گرافيکي را به صورتي محدود منتشر کرد. البته دست Intel در اين ميان خالي ماند، چرا که nVIDIA همه نيروهاي موجود در اين عرصه را خريده بود و Intel به ناگاه با فقر متخصص روبه رو شد. طبق توافق نامه اي که شرکت Intel، nVIDIA و ATI امضاکرده اند هيچ يک از شرکت ها حق جذب نيروهاي متخصص طرف ديگر را ندارد.
شايد به همين دليل است که nVIDIA دست به دامان VIA شده است. پس از پيوستن ATI به AMD حرف هايي بين Intel و nVIDIA مبني بر جذب nVIDIA در بطن Intel مطرح شد که مورد موافقت قرار نگرفت. اندکي بعد nVIDIA موضوع خريد ATI و در صورت امکان تمام AMD را مطرح کرد که ناکام ماند. VIA گزينه بعدي بود، چرا که در سه حوزه پردازنده هاي اصلي و گرافيک و نيز طراحي چيپ ست تجربه هاي گران قدري است. نتيجه حاصل مطابق مذاق جماعت nVIDIA نبود و اين شرکت به همکاري محدود با VIA رضايت داد.
nVIDIA به خوبي از فعاليت AMD/ATI در پروژه Fusion و نيز هوس پيرانه سر Intel در ورود به بازار پر تلاطم اما شيرين کارت هاي گرافيکي خبر دارد و برهمين اساس است که در پي ادغام با شرکتي است که در طراحي پردازنده تجربه داشته باشد.
کمي آن سوتر
دو اتفاق مهم در اين حوزه روي خواهد داد؛ يکي معرفي پروژه Fusion توسط AMD است که تحولي شگرف محسوب مي شود، ديگري نصب مستقيم پردازنده گرافيکي روي مادربرد است که اين هم گرچه موافقان و مخالفان بسياري دارد، اما حرکتي بديع محسوب مي شود.
دو اتفاق بالا توسط دو پردازنده ساز بزرگ کنوني هدايت مي شود. حتي مي توان ردپاي Intel و AMD رادر بازار کارت هاي گرافيک به وضوح مشاهده کرد. در فصل بعدي حضور اين حضرات محسوس تر خواهد شد.
اين را هم بگوييم که nVIDIA خوب مي داند که دير يا زود از گردونه رقابت با ATI باز خواهد ماند. AMD با صلابتي کم نظير در پس پرده قرار دارد و تصور نمي کنيم مشاوره هاي محدود VIA براي اين شرکت کارساز باشد. nVIDIA يا بايد با يکي از بزرگان اين حوزه ادغام شود يا در دکان خود را تخته کند.
فصل سوم: دار و دسته نيويورکي ها
سال ها قبل Intel به عنوان سازنده اصلي پردازنده براي بازار جهاني، اجازه مي داد كه شرکت هاي ديگر هم در توليد پردازنده و طراحي چيپ ست فعاليت كنند. قدري که گذشت، برخي همکاران سابق براي خود دم و دستگاهي درست کرده و راه خود را از Intel جدا کردند. از آن پس Intel نيز اجازه نداد هيچ شركتي در توليد پردازنده ياريگرش باشد. شايد اين رويه در توليد چيپ ست پيش روي Intel بود، اما عدم توان پاسخ گويي به تقاضا، قدري ترس بر دل دست اندركاران اين شرکت انداخت و اجازه داد تا همکاراني جديد با نام nVIDIA، VIA، SiS و ATI وارد ميدان شوند. VIA و SiS رويکرد خود را طراحي چيپ ست براي مادربردهاي ارزان انتخاب کردند و nVIDIA پذيرفت که کاستي هاي Intel را جبران کرده و همراه AMD باشد. اندکي كه گذشت ATI توسط AMD جذب شد، اما هم چنان به طراحي چيپ ست براي Intel ادامه مي داد. nVIDIA همکاري خود را با AMD کاهش داد و بيشتر به Intel نزديک شد. اوضاع AMD به هم ريخت، چرا که ATI درگير تحولات بود و AMD نيز گرفتار Athlon64 X2 که کم کم داشت نبض بازار را در دست مي گرفت. دروان رکود براي AMD/ATI آغاز شد و در مقابل بازار nVIDIA رونق خوبي گرفت. VIA و SiS هم در آن سوي بازار يقه همديگر را سفت چسبيده بودند.
اندکي آمار...
سال 2004 ميلادي VIA و SiS هريک بيش از يک پنجم بازار چيپ ست ها و nVIDIA و ATI قبل از پيوستن به AMD حداکثر يک بيستم بازار را در اختيار داشتند. اما اين ارقام در سال گذشته چيز ديگري را نشان مي دهد. nVIDIA چنان رشد کرده که حتي ممکن است تا چند وقت ديگر Intel را نيز تهديد کند. AMD/ATI جان دوباره اي گرفته و با کيفيتي که ATI در طراحي چيپ ست عرضه کرده، تصور نمي کنيم محصولات SiS يا VIA خريدار داشته باشد.
آمارهاي جديد بازار خوبي را براي AMD/ATI و نيز Intel پيش بيني مي کنند. وضعيت پايدار nVIDIA نيز براساس نتايج آماري اين چنين نخواهد ماند و شکلي نزولي خواهد داشت.
و اما...
يکي از دلايل کاهش اهميت nVIDIA در بازار چيپ ست ها اين است که سازندگان پردازنده ها به صورت مستقيم وارد بازي شده اند و به طور حتم بازيگران اصلي اين بازار خواهند شد. پشتيباني از پردازنده هاي گرافيکي همزمان تنها منطقه امني است که امکان ورود بدان ممکن نيست. براين اساس دو شرکت nVIDIA و ATI حيطه هاي امني براي خود تدارک ديده اند که هر بار به شکلي آن را تراش داده و روانه بازار مي کنند. nVIDIA، VIA و SiS همواره در درجه دوم اهميت قرار دارند و جايگاه برتر از آن Intel و AMD است. مخاطب کنوني اول پردازنده را مي شناسد و بعد مادربرد را و به همين دليل ساده سران حوزه پردازنده بر اين بازار نيز نظارت خواهند کرد.
به خوبي پيداست که دو شرکت AMD و Intel در سه حوزه ياد شده حضور جدي داشته و رفتارهاي بازارهاي مختلف را به خوبي کنترل مي کنند. قصد ساختن قول از اين دو شركت را نداريم، اما آمار و ارقام و نيز تحولات بازار نشان مي دهد که نبض بازار در دست آنهاست و بس!
موخره
در بازار امروز کسي سروري مي کند که صاحب تکنولوژي بوده و قادر به عرضه آن باشد. تلاش هاي VIA و Transmeta به عنوان کوچكترين هاي بازار از اين امر حکايت دارد. شرکت هاي بزرگ از يک سو در جبهه هاي متحد در حال جدال با يکديگر هستند و از ديگر سو توافقات پنهاني بسياري با هم دارند. به طور حتم آشفتگي امروز به نظمي محکم در سال هايي نه چندان دور ختم خواهد شد. شايد IBM وارد معرکه شود تا بتواند Intel و nVIDIA رادر مقابل يافته هاي AMD مديريت کند. واقعيت اين است که مسيري که AMD در پيش گرفته براي امثال Intel قابل پذيرش نيست. اين شرکت تکنولوژي هايي را در قالب محصول عرضه مي کند که Intel سال ها از آن کسب درآمد كرده و اين امر ناخوشايند است.
بازار بسيار پيچيده شده و بسياري از امور در لايه هاي پنهان مي گذرد. مديريت اين بازار بدون توافقات پنهاني محال است. در فرصتي ديگر به جنبه هاي ديگر بازار جهاني خواهيم پرداخت.