آيکان با ايجاد تغيير جدي در سيستم اسامي دامنه يا همان DNS سياست تازه اي را در زمينه ثبت دامنه هاي سطح بالا يا TLDs اتخاذ کرده است.

احسان موحدیان- سازمان آيکان که زير نظر وزارت بازرگاني آمريکا وظيفه اداره و رسيدگي به امور فني اينترنت را بر عهده دارد، در جريان نشست اخير خود در پاريس تصميمي اتخاذ کرد که به اعتقاد بسياري از کارشناسان مهم ترين تحول در تاريخ 40 ساله اينترنت از زمان شکل گيري شبکه آرپانت (پدربزرگ اينترنت) تا به حال محسوب مي شود. آيکان با ايجاد تغيير جدي در سيستم اسامي دامنه يا همان DNS سياست تازه اي را در زمينه ثبت دامنه هاي سطح بالا يا TLDs اتخاذ کرده است. بر طبق زمان بندي ارائه شده توسط آيکان در نشست پاريس انواع و اقسام دامنه هاي سطح بالا توسط اشخاص حقيقي و شرکت هاي خصوصي قابل ثبت است و انحصار سنتي دامنه هايي همچون .com ، .org ، .biz و… شکسته مي شود. بر طبق اين تصميم، فردي مانند استيو جابز رييس شرکت اپل به راحتي مي تواند دامنه www.steve.mac را ثبت يا بيل گيتس رييس شرکت مايکروسافت دامنه www.gates.msn را از آن خود کند. قرار است اين تصميم در سه ماهه دوم سال 2009 اجرايي شود. تا آن زمان امور فني مربوط به اين کار انجام شده و قراردادهاي شرکت هاي ثبت دامنه با آيکان در اين حوزه نهايي و به احتمال زياد در سه ماهه سوم سال 2009 فروش اسامي دامنه جديد آغاز مي شود. پل تومي رييس و مدير اجرايي آيکان اضافه شدن اسامي دامنه سطح بالاي جديد را بهroot zone اينترنت بسيار مهم مي داند، ولي معتقد است نکته مهم تر آن است که فرايند جديد بايد به گونه اي طراحي شود که به نفع اشخاص خاص، گروه ها و شرکت هاي قدرتمند و بانفوذ نباشد و تمامي اشخاص و شرکت هاي خصوصي بتوانند از اين قابليت جديد بهره مند شوند. سال 2000 آيکان از مجموع 47 پيشنهاد ارائه شده براي به کارگيري دامنه هاي سطح بالاي جديد 7 پيشنهاد را برگزيده بود که مصوبه اخير از جمله اين پيشنهادها بود. اين سازمان در همان زمان به علت رد بسياري از پيشنهادها به شدت مورد انتقاد قرار گرفت. سال 2003 اين 7 پيشنهاد به طور جدي تر مورد بررسي قرار گرفت تا زمينه اجراي آنها فراهم شود. در پاريس مجددا بررسي اين پيشنهادها در دستور کار قرار گرفت و به ويژه، به کارگيري دامنه هاي جديد به بحث گذارده شده و به تصويب رسيد. از جمله پسوندهاي جديدي که تا سال 2009 در اسامي دامنه قابل استفاده خواهد بود مي توان به tel. ، City. ، bank. ، .hate و… اشاره کرد. در حالي که قيد و بندهاي ثبت اسامي دامنه به شدت کاهش يافته، برخي کارشناسان بر اين باورند که نبايد انتظار داشت هزاران دامنه سطح بالا به کار گرفته شوند. علت اين مساله هزينه هاي بالاي اين کار است. پل تومي اظهار اميدواري کرده هزينه اين کار به دلار آمريکا از شش رقم بيشتر نشود!
مشکلات پيش رو
در جريان نشست آيکان در پاريس رقم سرسام آور 250 هزار دلار براي ثبت اسامي دامنه بر طبق قوانين جديد پيشنهاد شد. آيکان مدعي است بدين دليل اين هزينه کلان را دريافت مي کند که بتواند هزينه لازم براي تحول در زيرساخت هاي فعلي اينترنت را به دست آورد. به ادعاي اين سازمان تحول در نظام ثبت و به کارگيري دامنه در اينترنت مستلزم صرف حداقل 20ميليون دلار هزينه است که آيکان فعلا 10ميليون دلار براي اين کار هزينه کرده و در آينده نزديک بايد 10 ميليون دلار ديگر نيز صرف همين مساله کند. شايد اين طور تصور شود که همه مشکلات احتمالي مربوط به ثبت دامنه هاي جديد فني است، اما پيش بيني مي شود رقابت شديد برخي اشخاص ذي نفوذ و شرکت هاي بزرگ خصوصي براي ثبت دامنه هاي تازه بر مبناي مصوبات جديد آيکان منجر به رقابت هاي جنجالي و حتي طرح دعاوي در دادگاه هاي خصوصي شود. ترديدي نيست که آيکان بايد از هم اکنون به فکر اتخاذ و تدوين رويه هايي باشد که هر کس بتواند شکايت و اعتراض خود به ثبت دامنه اي توسط فرد ديگر را مطرح کند و بر اساس مباني قضايي و حقوقي مشخص در مورد شکايات طرح شده احکامي صادر شود، امري که در مورد علائم تجاري يا نقض حق ثبت اختراع شرکت ها متداول است. شکي نيست که بي توجهي به اين مساله مهم موجب بروز درگيري هايي شده و نگراني هاي اقتصادي را نيز به دنبال مي آورد. در اين ميان دولت ها نيز نگراني هايي دارند. آنان بيم آن دارند که اسامي جغرافيايي، اشخاص خاص و محل هاي مهم و بعضا مورد مناقشه در قالب روش جديد ثبت دامنه مورد سواستفاده قرار بگيرند يا تحريف شوند. کارشناسان سياسي بر اين باورند که بايد از اين امر اجتناب يا ثبت دامنه هاي اين چنيني را تنها به اشخاص صاحب صلاحيت که نماينده دولت هاي مسوول هستند واگذار کرد.
نگراني هاي اخلاقي و سياسي
از جمله بحث ها و نگراني هاي مهم در مورد تصميم اخير آيکان، انتقادي است که از منظر اخلاق و نظم اجتماعي به آن وارد است. مخالفان اين تصميم مي گويند که ثبت دامنه به سبک جديد به علت تبعاتي که دارد به هر دولتي اجازه مي دهد در زمينه ثبت اسامي دامنه و حتي انتخاب اسامي دامنه ها توسط اشخاص و شرکت هاي خصوصي دخالت کند. به اعتقاد طرفداران اين نظريه چنين امري موجب تضعيف ماموريت آيکان که بايد به عنوان يک نهاد خصوصي و بدون دخالت ديگران عمل کرده و قانون گذاري کند، خواهد شد. از ديد منتقدان بدون شک چنين تصميمي دخالت دولت ها را در آيکان افزايش مي دهد. يک کارشناس در اين مورد مي گويد: "تصميم جديد آيکان دست دولت ها را براي سانسور اينترنت باز مي کند. در حالي که قرار بود بخش خصوصي کنترل و مديريت اينترنت را انجام دهد و سيستم ثبت دامنه هم در اختيار اين سياست باشد. من معتقدم که قوانين سختگيرانه و محدودکننده قبلي در مورد دامنه ها بهتر از قوانين جديد هستند." وي مي افزايد: "از سوي ديگر ما نگران هستيم که با تصويب قوانين جديد برخي افراد و گروه ها دست به انتخاب اسم و ترکيب هاي عجيب و غريب غير اخلاقي، توهين آميز، نژاد پرستانه و ضد ديني بزنند و با اين کار خود دامنه نفرت و درگيري را در جهان افزايش دهند. بايد در زمينه ثبت دامنه هاي جديد به هنجارهاي اخلاقي در سطح جهان توجه شود. از جمله اين هنجارها عدم تحريک به خشونت و انجام اقدامات ضدقانوني است. هيچ کس در جهان خواستار ثبت و به کارگيري چنين دامنه هايي نيست. نکته ديگر آن که دامنه هاي ثبت شده نبايد به گونه اي باشند که موجب توهين به نژاد، رنگ، جنسيت، قوميت، مذهب يا مليت خاصي شوند. نکته نهايي هم اين است دامنه هاي جديد نبايد مروج هرزه نگاري و به خصوص هرزه نگاري عليه کودکان و نوجوانان باشند. به اعتقاد او بي توجهي به اين نکات مهم در ثبت دامنه هاي جديد، اخلاق و نظم اجتماعي در جهان را زير سوال خواهد برد. جهان امروز جهاني پيچيده و متنوع و استانداردهاي اخلاقي و انتظامي در آن به شدت متفاوت است. بنابراين بايد تلاش کرد براي حفظ صلح و آرامش جهاني به همه آنها احترام گذارده شود. برخي ديگر از صاحب نظران و سازمان هاي غيردولتي فعال در عرصه اينترنت هم بر اين باورند که هيات مديره آيکان بايد هر چه سريعتر براي سانسور اسامي دامنه سياست هاي مشخصي را وضع کند. البته مقامات آيکان هم نسبت به اين انتقادها بي توجه نيستند. يکي از مقامات مسوول در اين سازمان اين نظريه را که ممکن است دولت ها مانع تصويب و به کارگيري اسامي دامنه جديد شوند، رد کرده و معتقد است: "اعتراضات در مورد اسامي دامنه ثبت شده بر طبق مصوبات نشست پاريس، به عده اي از کارشناسان آگاه و حرفه اي در سطح بين المللي محول خواهد شد و آنان در مورد اعتراضات به عمل آمده تصميم گيري خواهند کرد. به گفته پل تومي سازوکار پيش بيني شده براي رسيدگي به منازعات مربوط به اسامي دامنه، رويه اي موسوم به Uniform Dispute Resolution Procedure (UDRP) خواهد بود که به عنوان يک مدل اوليه به کار گرفته خواهد شد. رويه UDRP توسط سازمان مالکيت معنوي کنترل و مديريت خواهد شد و دولت ها اگر به اسامي دامنه ثبت شده اعتراض داشته باشند مي توانند شکايات خودشان را در اين سازمان طرح کنند.
دامنه هاي غيرلاتين
نشست اخير آيکان در پاريس مصوبات ديگري هم داشت که البته همه آنها مورد توجه رسانه ها قرار نگرفت. مطبوعات و سايت هاي خبري بيشتر ترجيح دادند تصميمات تازه آيکان در مورد نظام ثبت دامنه را مورد توجه قرار بدهند. اين در حالي است که بحث و بررسي دراين باره از سال ها قبل آغاز شده بود و نشست اخير آيکان پاياني براي آن محسوب مي شد. مصوبه ديگر آيکان که بايد مورد توجه قرار بگيرد و البته ارتباط نزديکي با مصوبه قبلي مورد بحث دارد، امکان ثبت دامنه هاي سطح بالاي کشوري غير لاتين در اينترنت است. بسياري از کشورهاي غيرانگليسي زبان از جمله روسيه، چين، ايران، اعراب و کشورهاي خاور دور که از الفباي غيرلاتين استفاده مي کنند، معتقدند لزومي ندارد ثبت دامنه در اينترنت تنها به زبان انگليسي ممکن باشد، به خصوص که درصد قابل توجهي از مردم اين کشورها با زبان انگليسي آشنايي ندارند و چنين محدوديت غيرقابل قبولي تنها موجب مي شود که شهروندان کشورهاي ياد شده چندان تمايلي به اينترنت نداشته باشند و نتيجه آن بي بهره ماندن آنها از بسياري از خدمات الکترونيک و افزايش شکاف ديجيتال در جهان است. دولت ها و نمايندگان سازمان (CCSO) که توسط آيکان براي حمايت از همين موضوع تشکيل شده، در جريان نشست پاريس در مورد اتخاذ رويه اي براي ارائه و به کارگيري دامنه هاي غيرلاتين در کنار اسامي دامنه سطح بالاي جديد به توافق رسيدند. کشورهاي عضو اين سازمان خواستار توجه جدي به اين مساله شدند تا رويه نهايي براي رسيدن به اين هدف هر چه سريع تر حاصل شود. البته مقامات آيکان معتقدند رسيدن به نتيجه مطلوب در مورد به کارگيري دامنه هاي غيرلاتين حدود 2 سال طول خواهد کشيد. جالب آن که در همان ايام رييس جمهور روسيه اعلام کرد در قالب بخشي از تلاش دولت روسيه براي اشاعه زبان روسي به عنوان يک زبان جهاني، کرملين خواستار تخصيص يک نام دامنه با حروف الفبايي سريليک است. به گفته مدودف رييس جمهور روسيه، دولت اين کشور از اين که زبان روسي که زماني زبان اصلي در سراسر اتحاد جماهير شوروي سابق بود، در حال از دست دادن برتري خود نسبت به زبان هاي محلي و انگليسي است، نگران است و دفاع از زبان روسي را يک مساله مربوط به غرور ملي مي داند. مدودف طي سخناني در کنگره جهاني مطبوعات روسي در مسکو گفت: 300 ميليون نفر در سراسر جهان از رسانه هاي روسي زبان استفاده مي کنند و يک نام دامنه سيريليک بخش کليدي از اهميت رو به افزايش زبان روسي خواهد بود و اين امر اولويت شخصي وي در مقام رياست جمهوري است. وي تاكيد كرد: بايد هر کاري كه مي توانيم انجام دهيم تا مطمين شويم در آينده يک نام دامنه سيريليک خواهيم داشت. سايت هاي اينترنتي روسي مانند ساير سايت هاي اينترنتي از نام هاي دامنه لاتين استفاده مي کنند و آدرس هاي آن ها به پسوند .ru و در برخي موارد به .su ختم مي شود که ميراث به جا مانده از زمان اتحاد جماهير شوروي سابق است. به گفته کارشناسان اينترنتي، روسيه خواهان نام دامنه .rf معرف روسيه فدرال است که به حروف سيريليک نوشته شده باشد. چند روز بعد بلغارستان هم اعلام کرد به منظور مقابله با نفوذ زبان انگليسي خواستار ثبت دامنه به خط سيريل در اينترنت است. اين كشور حوزه درياي بالكان كه ٧/٧ ميليون نفر جمعيت دارد، سال گذشته بر اساس قواعد سيريل حق تلفظ اورو به جاي يورو را كسب كرد. سال ميلادي گذشته با پذيرش بلغارستان در اتحاديه اروپا، سيريل پس از لاتين و يوناني، به سومين الفباي رسمي در اين اتحاديه تبديل شد. گفتني است الفباي سيريل بخشي از هويت ملي بلغارستان تلقي مي شود. سازمان فناوري اطلاعات و ارتباطات بلغارستان در بيانيه اي اعلام كرد بلغارستان نخستين كشوري است كه رسما براي ثبت دامنه به خط سيريل تقاضايش را مطرح مي كند. سايت هاي اينترنتي بلغارستاني مانند ساير سايت هاي اينترنتي از دامنه نوشته شده به حروف لاتين استفاده مي كنند. بلغارستان خواستار آن است كه نام اين دامنه .bg و نوشته شده به حروف سيريل باشد. سيريل زبان و خط مورد استفاده در كشورهايي مانند بلاروس، قزاقستان، قرقيزستان، مغولستان، مقدونيه، مغولستان، روسيه، صربستان، تاجيكستان، ازبكستان و اوكراين است. در حال حاضر نمايندگان دولت هاي غيرلاتين و سازمان (CCSO) در حال مذاکره با يکديگر براي طراحي يک مدل نهايي هستند که در قالب آن بتوان از اسامي دامنه غيرلاتين در اينترنت استفاده کرد. بر طبق بيانيه کميته مشورتي دولتي که در پايان نشست پاريس منتشر شد، اين کميته از اتخاذ يک رويکرد مشترک براي به کارگيري دامنه هاي غيرلاتين پشتيباني مي کند. انتظار مي رود در جريان نشست آتي آيکان در قاهره در مورد استفاده از دامنه هاي غيرلاتين تصميمات جدي اتخاذ شود، تصميماتي که به طور قطع تاثيرات مهم و غيرقابل انکاري بر آينده اينترنت خواهد گذاشت.
يک نکته حاشيه اي
اما شايد بد نباشد به عنوان نکته پاياني به يک حادثه جالب ولي نگران کننده اشاره کنيم که در پايان نشست پاريس رخ داد. اين حادثه چيزي نبود جز هک شدن سايت هاي آيکان و آنا که نهادهاي کنترل کننده رسمي و فني دامنه هاي اينترنت هستند. مدتي پس از وقوع حمله اعلام شد يک گروه هکر ترکيه اي مسووليت حمله و از کارانداختن سايت هاي يانا و آيکان را برعهده گرفته است. اين گروه هکر همچنين سايت اشتراک عکس Photobucket را نيز تغيير شکل دادند.
اين گروه هکر که NetDevilz نام دارد، دامنه هاي ICANN و IANA را به صفحه اي انتقال دادند که روي آن پيغام زير نوشته بود: “شما فکر مي کنيد که کنترل دامنه هاي اينترنتي را در دست داريد، اما اين گونه نيست و همه مي دانند که اين اشتباه است. ما کنترل دامنه ها را در دست داريم، باور نداريد؟" icann.com ، icann.net ، iana.com و iana-servers.com دامنه هايي بوده اند که توسط اين گروه مورد حمله قرار گرفته اند. اما اين دامنه ها دامنه هاي اصلي آيکان و يانا نيستند. icann.org و iana.org دامنه هاي اصلي آيکان و يانا به حساب مي آيند.
مسوولان اين دو سايت هم سرانجام تاييد کردند که روز وقوع حادثه (7 تير) اين دامنه ها حدود 20 دقيقه مورد حمله قرار گرفته بودند، اما محتواي هر دو سايت بلافاصله اصلاح شده اند.
به هر حال اين مساله نيز تا مدتي سوژه اي مناسب به دست خبرنگاران و کارشناسان داده بود. آنها مي پرسيدند آيکان که توان حفظ امنيت دامنه خودش را هم ندارد چگونه مي خواهد امنيت دامنه هاي ديگران را حفظ کند و مصوبات جديد خود در مورد ثبت دامنه هاي جديد را با موفقيت به اجرا درآورد؟