سیده آمنه موسوی : با انتشار فراخوان رسمی برگزاری مزایده اپراتور سوم تلفن همراه بخش خصوصی باردیگر در فعالیت های اقتصادی مخابرات به بازی گرفته شد، هرچند این بازی نیز مانند اپراتور دوم تلفن با وقفه ای چندماهه همراه بود اما در هر صورت برخلاف اپراتور قبلی که بحث امنیت ملی را نیز در کشاکش ورود یک شرکت خارجی (ترک سل) با خود به همراه داشت اپراتور سوم فضای آرامی را در روند برگزاری خود سپری می کند. البته به نظر می رسد که بازار تلفن همراه ایران به قدری برای ترک ها جذاب است که همسایگان غربی ایران برای بار دوم نیز تمایل به حضور در فعالیت های مخابراتی کشورمان داشته باشند آنچنان که مسوولان این کشور برخلاف تجربه تلخ گذشته خود در دیدار وزیر ارتباطات ترکیه با محمد سلیمانی وزیر ارتباطات ایران از تمایل این کشور برای واگذاری امور مربوط به اپراتور سوم تلفن همراه به ترکیه پرده برداشته بود مبحثی که با گذشت زمان و ورود رقبای مهم تری از کشورهای روسیه، کره جنوبی، مالزی، چین و برخی از کشورهای عربی موضوعیت خود را از دست داد. -
شکل گیری اپراتور سوم
براساس اهداف در نظر گرفته شده در برنامه چهارم توسعه و چشم انداز 20ساله کشور باید ضریب نفوذ تلفن همراه تا پایان سال 88 به 35درصد افزایش پیدا کند بر همین اساس و برای دستیابی به سیاست های اصل 44 قانون اساسی در زمینه واگذاری امور به بخش خصوصی هیات دولت مصوبه برگزاری مناقصه اپراتور سوم تلفن همراه را به پیشنهاد وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات تصویب کرد. براساس «ضوابط برگزاری مناقصه اپراتور سوم تلفن همراه» که بهمن ماه سال 85 به تایید هیات دولت رسید برگزاری مناقصه اپراتور سوم تلفن همراه با رعایت سه موضوع مجاز است. یکی از این موضوعات مصوبه که از جمله شروط برگزاری مناقصه محسوب می شود لزوم استفاده از نسل سوم تلفن همراه در این شبکه است.
سبوحی معاون سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی هم سال گذشته اعلام کرده بود به جهت حفظ فضای تجاری اپراتور سوم، به اپراتورهای اول و دوم اجازه ورود به نسل سوم تلفن همراه داده نخواهد شد. البته این محدودیت موقتی خواهد بود و رگولاتور فقط در جهت قوت گرفتن و شکل گیری اپراتور سوم در بازار تلفن همراه این قانون را اجرا می کند. در حال حاضر اپراتورهای اول و دوم تنها می توانند به ارائه سرویس های نسل 75/2 تلفن همراه در ایران بپردازند و ارائه خدمات نسل سوم برای آنها تا سپری شدن زمان مشخصی پس از واگذاری سیم کارت های اپراتور سوم امکان پذیر نخواهد بود. در نسل سوم تلفن های همراه امکانات بسیاری از جمله دسترسی به اینترنت پرسرعت، ارتباط تصویری، تبادل فایل با سرعت بالا، بازی های تعاملی و سرویس های نقل و انتقال اطلاعات به صورت پیشرفته قابل ارائه خواهد بود.
سعید مهدیون مدیرعامل شرکت فناوری اطلاعات که از سوی وزیر ارتباطات مسوول برگزاری مزایده، مدیریت نظارت و کنترل عملکرد تعهدات اپراتور سوم تلفن همراه تا مرحله نهایی واگذاری پروانه مربوطه و انجام هماهنگی های لازم بین سازمان ها و شرکت های ذی ربط شده است در رابطه با روند برگزاری مزایده اپراتور سوم تلفن همراه تصریح می کند: «تهیه اسناد برگزاری این مزایده با هماهنگی کارشناسان اتحادیه جهانی مخابرات صورت گرفته است که بعد از اعلام نظر نهایی، وارد فاز اجرایی خواهد شد.» وی با اشاره به مصوبه 21 اسفندماه هیات دولت اظهار می دارد: «مزایده اپراتور سوم تلفن همراه در دو مرحله «ارزیابی کیفی» و «پاکات قیمت» برگزار می شود و پس از زمان اعلام فراخوان، حدود 75 روز فرصت تعیین شده است تا متقاضیان پاکات خود را ارائه دهند و یک زمان سه هفته ای نیز برای مشخص شدن ارزیابی پیشنهادها در نظر گرفته شده است.»
مدیر عامل شرکت فناوری اطلاعات خاطرنشان می کند: «بر اساس پیش بینی های صورت گرفته بزرگی بازار این اپراتور حدود 17 میلیون مشترک است که از این تعداد شش میلیون نفر در حوزه تلفن و 11 میلیون نفر در حوزه دیتا هستند و مدت پروانه فعالیت این اپراتور 15 سال در نظر گرفته شده که با نظر سازمان تنظیم مقررات برای دو دوره پنج ساله قابل تمدید است.» مجری برگزاری مزایده اپراتور سوم در خصوص تعهدات اپراتور سوم تلفن همراه نیز اظهار می دارد: «پوشش شهرها و جمعیتی طی مدت چهار سال و ایجاد پوشش جاده ای در مدت هشت سال، از جمله تعهدات در نظر گرفته شده برای این اپراتور است و از شرایط اصلی اپراتورهای متقاضی در مزایده این دوره توجه به این موضوع است که اپراتورهای خارجی نمی توانند بیش از 49درصد از سهام اپراتور سوم تلفن همراه را در اختیار داشته باشند و علاوه براین باید حداقل پنج درصد از سهام اپراتور سوم تلفن همراه متعلق به اپراتوری باشد که حداقل پنج میلیون مشترک در دیگر کشورها داشته باشد.»
به گفته مجری طرح اپراتور سوم برنده مزایده حداکثر مهرماه امسال اعلام می شود.
براساس اظهارات مسوولان وزارت ارتباطات زمان رسمی آغاز به کار اپراتور سوم در آذرماه امسال است که در صورت تحقق این وعده در سال جاری شاهد آغاز فعالیت اپراتور سوم و احتمالاً در سال88 شاهد توزیع سیم کارت های آن خواهیم بود که به نظر می رسد با ارائه خدمات این اپراتور شاهد پایین آمدن قیمت محصولات همه اپراتورهای همراه و همچنین افزایش رقابت بین اپراتوری برای ارائه خدمات مطلوب تر باشیم. البته تمامی این برنامه ریزی ها در صورتی محقق می شود که مسوولان دولتی مانعی درروند فعالیت های این اپراتور ایجاد نکنند چرا که در رابطه با اپراتور دوم تلفن همراه خدماتی چون GPRS و MMS که قرار بود توسط این اپراتور ارائه شود به دلیل برخی ناهماهنگی ها تاکنون اجرا نشده است.
- مخالفان و موافقان اپراتور سوم
افشار فروتن لاریجانی رئیس انجمن صنفی فروشندگان سیم کارت و گوشی تلفن همراه در گفت وگو با «سرمایه» تاکید می کند: « در حال حاضر خدمات عادی و معمولی تلفن همراه توسط اپراتورهای اول و دوم به مشترکان ارائه می شود پس باید بررسی کرد آیا ضرورتی برای به وجود آمدن اپراتور سوم نیز وجود دارد؟ در حال حاضر اپراتورهای اول و دوم نتوانسته اند به تعهدات خود در زمینه ارتقای خدمات عمل کنند بنابراین به نظر می رسد موضوعیتی برای ورود اپراتور جدیدی به چرخه مصرف کاربران وجود ندارد.» لاریجانی تصریح می کند: «هنوز امکان استفاده از اینترنت تلفن همراه یا MMSبرای مشترکان اپراتورهای اول و دوم تلفن همراه به وجود نیامده است و معلوم نیست وعده و وعیدهایی که در رابطه با سرویس های اپراتور سوم از سوی مسوولان وزارت ارتباطات بیان شده است تا چه اندازه قابلیت عملیاتی شدن دارد؟ و به لحاظ بازه زمانی هنوز زمان ورود اپراتور جدیدی به عرصه خدمات تلفن همراه کشور مهیا نیست و باید بازار از خدمات اپراتورهای قبلی اشباع شود تا اپراتور سوم بتواند با خدمات جدید حرفی برای گفتن داشته باشد.»
مباحث مذکور در حالی از سوی رئیس انجمن صنفی فروشندگان سیم کارت و گوشی تلفن همراه بیان شده که یکی از اعضای کمیسیون صنایع و معادن مجلس معتقد است ورود اپراتور سوم به فعالیت های مخابراتی کشور امری انکارناپذیر است. حمیدرضا فولادگر اظهار می دارد: «برای دستیابی به اهداف برنامه چهارم توسعه و افزایش ضریب نفوذ تلفن همراه کشور باید از قابلیت های بخش خصوصی نیز در فعالیت های مخابراتی کشور استفاده شود:»وی می افزاید: «براساس اصل 44 قانون اساسی دولت نمی تواند عهده دار اپراتوری باشد آنچنان که برای نیل به این اهداف اپراتور اول تلفن همراه نیز در قالب ورود به بورس به بخش خصوصی واگذار شده است علاوه براین براساس سیاست های کلی نظام در این اصل، تنها شبکه مادر و فرکانس ها می توانند در انحصار دولت قرار داشته باشند.» وی با انتقاد از برنامه های اپراتورهای گذشته مبنی بر ثبت نام از متقاضیان پیش از توسعه زیرساخت های مخابراتی تاکید می کند: «تصدی گری اپراتور سوم در این مسیر باید به گونه ای باشد که ابتدا سرمایه گذاری و افزایش خدمات صورت پذیرد و پس از آن واگذاری ها آغاز شود تا مشکلی از جهت میزان سطح پوشش برای مشترکان به وجود نیاید.» این نماینده مجلس اظهار می دارد: «برای جلوگیری از به وجود آمدن مشکلات امنیتی دولت می تواند نظارت بیشتری بر روند فعالیت اپراتورها داشته باشد.»
در حال حاضر 12 شرکت خارجی از کشورهای روسیه، بحرین، کره، مالزی و تعدادی از کشورهای توسعه یافته جهان برای شرکت در مزایده اپراتور سوم تلفن همراه ایران اعلام آمادگی کرده اند و براساس شنیده ها شرکت AT&T Global آمریکا نیز یکی از متقاضیان شرکت در این مزایده است. دیو دورمان مدیرعامل شرکت مخابراتی AT&T در بخشی از یک کنفرانس خبری که با هدف اعلام راهبردهای دوسالانه AT&T در محل ساختمان مرکزی این شرکت در شهر San Antonio ایالت تگزاس برگزار شده بود، تصریح کرده است: «ایران یک کشور فوق العاده جوان است و به همان نسبت بازار عرضه خدمات تلفن همراه در این کشور به شدت پراستعداد است به همین جهت AT&T مایل است چه به صورت اپراتور تلفن همراه و چه به صورت یک شریک تجاری و فنی وارد این بازار شود اقدامی مشابه با عملکرد MTN که تحت عنوان اپراتور دوم تلفن همراه تلاش دارد بخشی از سهم بازار این کشور را از آن خود کند.» شرکت مخابراتی AT&T در رتبه بندی سال 2005 شرکت های جهان توسط مجله فورچون در سکوی هجدهم قرار داده شده و همچنین دارایی های این شرکت بیش از 117 بیلیون دلار تخمین زده شده است. این شرکت در حال حاضر به61 میلیون مشترک، خدمات مخابراتی بی سیم عرضه می کند.«مگافون» نیز یکی از اپراتورهای تلفن همراه روسیه است و براساس شنیده ها افتتاح دفتر نمایندگی اپراتور تلفن همراه خود در تهران را به منظور برنامه ریزی برای مشارکت در اپراتور سوم انجام داده است. «مگافون» نیز سومین اپراتور تلفن همراه روسیه است و درحال حاضر بیش از 36 میلیون مشترک دارد.
بازار تلفن همراه ایران با جمعیت جوان و رو به رشد خود مکان مناسبی برای سرمایه گذاری شرکت های عمده و اپراتورهای صاحب نام جهان به شمار می رود اما این بازار به همان اندازه که دارای ظاهری فریبنده است دارای مشکلات فراوانی به لحاظ عدم هماهنگی ارگان ها و دستگاه های مختلف به جهت واگذاری امور و خدمات به اپراتورها به ویژه متقاضیان خارجی است بنابراین بهتر است این اپراتورها پیش از تمایل برای حضور در بازار ایران خود را برای هر پیشامدی آماده کنند.