در اين كه اگر يك كتاب شعر در خانه ما ايرانيان وجود داشته باشد، آن كتاب قطعا ديوان حضرت لسان الغيب حافظ شيرازي است كمتر كسي ترديدي دارد. انس و الفت ايرانيان با غزل هاي جاودان حضرت حافظ نيز بر كسي پوشيده نيست.
اما تا به امروز آيا به ديوان حافظي كه در خانه داريد و تفاوتي كه با ديگر ديوان‌هايي كه در خانه‌هاي دوستان و آشنايانتان موجود است، دقت كرده‌ايد؟ گاهي كلمه‌اي، بيتي و گاه غزلي به طور كامل در چند ديوان حافظ متفاوت درج شده است .
اين اختلاف ها دو علت دارد؛ اول وجود نسخه‌هاي خطي مختلف و ديگري تصحيح‌هاي كاملا ذوقي و سليقه‌اي كه توسط اديبان، شاعران و حافظ‌پژوهان بر ديوان حافظ انجام شده است.
اين مساله و وجود چنين اختلاف‌هاي بزرگي در ديوان بزرگ‌ترين و محبوب ترين شاعر ايران زمين، جداي از سردرگمي مردم هنگام خريد ديوان حافظ ، اديبان فرهنگستان زبان و ادب فارسي و استادان دانشگاه‌ها را نيز بر آن داشته است كه به دنبال اجماع و تهيه نسخه‌اي نهايي از ديوان حضرت حافظ باشند.
استاد بهاءالدين خرمشاهي كه به نوعي خود را طراح اين ايده مي‌داند در اين رابطه گفت : هنگامي كه سال 1373 ديوان حافظ به سعي سايه (هوشنگ ابتهاج) منتشر شد، من نقدي بر آن نوشتم و گفتم اين تصحيح حسن ختام تصحيح‌هاي حافظ است البته شرطي نيز بر اين سخن خود گذاشتم و آن شرط اين بود كه پس از اين تصحيح نسخه خطي جديدي كه قديمي‌تر باشد، پيدا نشود و ديگر آن كه روش تصحيح علمي‌تر و آكادميك‌تري انجام نشود، اما از آن سال در عرصه حافظ‌شناسي چند اتفاق مهم رخ داده است، اول تصحيح حافظ توسط دكتر عيوضي بر مبناي 9 نسخه خطي ، دوم تصحيح سومي كه دكتر نيساري بر مبناي 48 نسخه انجام دادند و منتشر شد و از همه مهم‌تر انتشار كتاب دو جلدي «دفتر دگرساني‌ها در غزل‌هاي حافظ» كه بر مبناي 50 نسخه قرن 9 با صدگان هشتصد بود كه غزل‌هاي حافظ را در بر داشت و هم گزارش دگرساني‌ها و دگرخواني‌ها را مشتمل مي‌شد.
وي در ادامه افزود : امروز سردرگمي مردم در انتخاب ديوان حافظي اصيل بيش از هر زمان ديگري است و معتقدم اكنون مي‌توان بر مبناي كارهاي دوران‌ساز دكتر سليم نيساري و ويرايش دوم حافظ به سعي سايه و كوشش‌هاي مهم ديگر مثل نسخه‌هاي مرحوم خانلري ، قزويني يا خلخالي و با گردهم آمدن جمعي متشكل از 5 تا 10 نفر از حافظ‌پژوهان كه خود ديوان حافظ را تصحيح كرده‌اند، ديواني به دست داد كه حداقل براي روزگار ما نسخه نهايي تلقي شود.
عضو پيوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسي درباره ساز و كار اجرايي اين طرح نيز گفت: به اعتقاد من بنياد ايران‌شناسي براي انجام اين كار با سرپرستي دكتر حسن انوري مناسب است.
از سوي ديگر دكتر كاووس حسن‌لي، استاد دانشگاه شيراز و مدير علمي مركز حافظ‌شناسي شيراز در اين رابطه به خبرنگار «جام‌جم» گفت : طرح چاپ نسخه نهايي و ديوان جامع حافظ از طريق مركز حافظ‌شناسي شيراز حدود سال 80 يعني 7 سال پيش تهيه و پيشنهاد شد و يكي ، دو جلسه نيز در همين خصوص در منزل دكتر نيساري با حضور آقاي خرمشاهي ، دكتر دادبه و ... جلسه‌اي را برگزار كرديم و درباره مسائل جزيي طرح نيز گفتگو كرديم و طرحي جامع و اجرايي را پيشنهاد كرديم كه چگونه مي‌توان يك نسخه نهايي و مرجع از حافظ تهيه كرد كه امضاي تعداد زيادي از حافظ‌شناسان را نيز دربرداشته باشد، حتي اين كار را ما در شيراز درباره سعدي نيز طراحي كرديم كه چندي پيش، آن را در تهران با آقاي اكبر ايراني در ميان گذاشتم.
حسن‌لي با تاكيد بر اين نكته كه بسيار بعيد است كه اساتيد و حافظ‌پژوهان با دور هم نشستن به اجماع براي نسخه نهايي برسند، گفت: طرح ما به اين شكل بود كه غزل به غزل‌ را از نسخه‌هاي معتبر خطي جدا كنيم و براي 30 نفر از حافظ پژوهان برجسته بفرستيم و آنهايي كه بيشترين اجماع را داشتند، در متن بيايد و بقيه نيز در تعليقات و پاورقي ذكر شود وگرنه اين كه استادان دور هم بنشينند، به هيچ وجه به نتيجه نخواهند رسيد. در واقع اين طرح و كار كردن با صاحب‌نظران بزرگ يك هوشمندي اجرايي خاصي مي‌خواهد.
دكتر حسن انوري نيز كه در گفتگوي ما با آقاي خرمشاهي به عنوان سرپرست اين طرح پيشنهاد شد به «جام‌جم» گفت : هنوز به صورت عملي و اجرايي هيچ كاري انجام نشده است، ولي اين كار محاسني دارد مانند اين كه بالاخره يك نسخه‌اي به وجود مي‌آيد كه باعث مي‌شود حداقل مردم تكليفشان را با ديوان حافظ بدانند و اين وضعيت كه هر نسخه‌اي ساز خودش را مي‌زند به پايان مي‌رسد و البته عيب اين طرح هم اين است كه جلوي نسخه‌هاي تصحيح شده از روي نسخه‌هاي خطي را مي‌گيرد و تا حدودي اين معنا را دارد كه ديگر كسي نبايد نسخه جديدي تصحيح كند.