دکتر بابک زماني- خواب اگرچه بخش مهمي از زندگي ما را تشکيل مي دهد اما قاره يي است که جزء کشفيات چند دهه اخير به شمار مي رود. البته اهميت خواب هيچ گاه بر بشر پوشيده نبود. در عهد باستان همان گونه که شاهديم خوابگزاران بخشي از دستگاه حکومتي را تشکيل مي دادند و خواب و رويا بخش جدايي ناپذيري از جهان وجود به شمار مي رفت و اين گونه نبود که هرکسي به ميل و اراده خويش بتواند خوابي را تفسير کند. وجود خوابگزاران خود نشانه يي است از اهميتي که خواب از ديرباز در ذهن بشر داشت. اين نکته را «لوفلر دلاشو» در تفسير قصه هاي پريان و به خصوص در تحليل قصه زيباي خفته به تفصيل باز کرده است (اين تحليل سال هاست با ترجمه استاد «فرزانه جلال ستاري» در دسترس فارسي زبانان است) اما با پيدايش روشنگري و دانش مدرن رفته رفته گويي موضوع خواب در پيش چشم عالمان و کاشفان دنياي مدرن به خوابي چند صد ساله فرو رفت. گويي اين دانشمندان خواب را آنچنان بديهي مي يافتند که در آن موضوعي براي تحقيق نمي يافتند. از سوي ديگر آنقدر مفهوم اساطيري و دراماتيک رويا بر موضوع خواب غلبه يافته بود که جايي براي برخورد علمي با ساير جنبه هاي خواب مثل تنفس در خواب يا آگاهي و خواب يا سيکل هاي خواب و بيداري باقي نمي گذاشت. هرکس که مي خواست برخوردي علمي تر از برخوردهاي متعارف با موضوع خواب داشته باشد به سرعت مسحور موضوع رويا (اين تاويل پذيرترين تاويل زندگي) مي شد و پا در رودخانه سحرآميز خوابگزاري مي گذاشت، رودخانه يي که او را از جا مي کند و با خود مي برد. آخرين اين خوابگزاران مسحور نورولوژيست معروف «زيگموند فرويد» بود که اگرچه يکي از مسحورکننده ترين داستان هاي بشر را در پاي خواب نگاشت، اما به مثابه يک عالم هيچ دليل علمي براي خيل مسحورشدگان داستان هايش ارائه نداد. از اين رو او هم به خوابگزاران باستان پيوست و فيزيک اين قاره جديد تا اواخر قرن بيستم همچنان دست نخورده و نامکشوف باقي ماند.
تنها در همين 10 ، 20سال اخير است که خواب قطع نظر از رويا مورد توجه پزشکان قرار گرفته است. دوباره چون دوران باستان اما به شکلي ديگر خواب در پيشخوان ذهن عموم نهاده شده است. کشفيات خيره کننده يي در مکانيسم هاي به وجودآورنده آن صورت گرفته، روش هاي بسيار دقيقي در بررسي مراحل مختلف خواب و بيماري هايي که با خواب در ارتباط هستند، توضيح داده شده. اهميت اختلالات خواب در ارتباط با بيماري هاي مختلف و نيز در ارتباط با کيفيت حيات فردي و اجتماعي به تفصيل مورد بررسي قرار گرفته و از همه مهم تر اينکه درمان هاي بسيار موثري در بهبود بسياري از بيماري هايي که در جريان خواب ديده مي شوند، ابداع شده است.
امروزه طب خواب به عنوان يک رشته پزشکي براي خود جا باز کرده است و طبيبان متخصص خواب، همان خوابگزاران مدرن، ديگر تنها به روياهاي بزرگان نمي پردازند بلکه جزئيات خواب توده هاي مردم را مي کاوند تا توضيح دهند؛ - بسياري از مردم که خواب شبانه ناراحتي دارند، به اين دليل است که در خواب دچار وقفه تنفسي مي شوند. وقفه تنفسي خواب مي تواند باعث افزايش فشارخون ريوي يا افزايش خون شرياني شود. وقفه تنفسي خواب يا شدت آن ممکن است براي يک شاهد مثل همسر خيلي آشکار نباشد اما با بررسي خواب مي توان آن را تشخيص داد و با وسايل بسيار موثري درمان کرد. - بسياري از تصادفات رانندگي مرگبار به دليل نوعي از اختلالات خواب است که مي توان آن را درمان کرد يا در موارد استثنايي از رانندگي شخص ممانعت به عمل آورد.
- بسياري از مردم که به ظاهر دچار بي خوابي هستند، بي خوابي ندارند بلکه تنها ساعت خواب آنان با بقيه مردم متفاوت است. خواب نسبت مستقيمي با يادگيري و قواي عقلي دارد.
و...
آنچه از خواب مي دانيم و آنچه خوابگزاران مدرن با تحقيقات شان به ما مي گويند، تنها دريچه کوچکي است بر سرزمين عجايبي که مکشوفات بعدي آن بي ترديد حيرت انگيزتر از مکشوفات فعلي خواهند بود.
آيا دانش ما به حدي خواهد رسيد که خوابگزاران، سوداي قديمي (روياگزاري) را نيز فراچنگ آورند و تعبير کنند؟