بار ديگر تقويمها ورق ميخورند و دوباره به روزهايي ميرسند كه پس از قرنها همچنان حرفهاي بسياري براي گفتن دارند. لباسهاي عزا، بيرقهاي سياه، خيمههاي افراشته، چشمهاي به اشك نشسته و صداي طبل، سنج و زنجير از جمله آيينهاي ماه محرم است كه هر ساله با شور و حال خاصي در نقاط مختلف كشور برگزار ميشود.
اين روزها نيز همچون سالهاي گذشته بار ديگر محرم چهره و حال و هواي شهرها را دگرگون كرده و مردم در تكاپوي برپايي هياتها، تكايا و دستهجات عزاداري هستند.
اگرچه هدف اصلي از برپايي مراسم عزاداري محرم زنده نگهداشتن نهضت عاشورا در دل مردم بويژه نسل جوان است، اما به نظر ميرسد همزمان با تغيير شرايط جامعه در طول سالها مراسم عزاداري ماه محرم نيز دستخوش تغيير و تحولاتي شده كه منجر به فراموش شدن برخي آيينهاي عزاداري و ورود برخي بدعتها و نوآوريها به محافل سوگواري شده كه ممكن است بيش از آنكه مطلوب و سازنده باشد، مخرب و ويرانگر شود.
ورود برخي خرافات به آيينهاي عزاداري طي سالهاي اخير در برخي از شهرهاي كشور موجب شده تا كارشناسان مسائل اجتماعي و آگاهان مباحث ديني و مذهبي نسبت به ورود برخي بدعتهاي جديد به آيينهاي عزاداري هشدار داده و تاكيد كنند كه متوليان برگزاري مراسم سوگواري و عزاداري محرم در كشور بايد مواظب باشند تا واقعيتهاي واقعه عاشورا و سنت ديرينه و باشكوه عزاداريهاي ايام محرم با خرافات و بدعتها تحريف نشود.
بدعتهاي جديد در عزاداريها
علمگرداني، نصب شمايل منتسب به ائمه معصومين و واقعه كربلا، قمهزني و ديگر رفتارهايي كه هيچ يك با آيين عزاداري سالار شهيدان نزديكي نداشته و ندارد و به نام عزاداري و اداي احترام به امام حسين (ع) انجام ميگيرد، هنوز هم هر ساله در گوشه و كنار برخي از شهرهاي كشور شاهد اجراي آنها هستيم.
متاسفانه طي سالهاي اخير شاهد پررنگ شدن مظاهر غلط عزاداريها در بخشي از جامعه هستيم كه ريشه در ناآگاهي و عدم شناخت برگزاركنندگان آن از فرهنگ عاشورا و عزاداريهاي محرم دارد. در سوگواريهاي امام حسين(ع) برخي غلوها و خرافات ورود پيدا كرده و برخي ناهنجاريها مانند قمهزني و زمينبوسي رواج پيدا كرده است، شيوههاي ناموجه سينهزني و زنجيرزني موجه شده و عزاداري از حالت سادگي و بيپيرايگي به صرف هزينههاي چند صد هزار توماني براي زيبا و باشكوه شدن ظاهر تكايا تغيير شكل داده است.
رخنه خرافات در نقل واقعه كربلا
در تكيه براي عزاداري نشستهاي، واعظ در حال سخنراني است و از هر دري سخن ميگويد و واقعه كربلا را با مصداقهاي ديني و مذهبي تطابق ميدهد و هر شاخه از سخن را به داستاني از شخصيتهاي واقعه كربلا مرتبط ميكند.
حسين (ع)، عباس (ع)، زينب (س)، علياكبر، علياصغر و رقيه در يكسو از اين روايت خواني و يزيد، شمر و ابنزياد در سوي ديگر اين داستان قرار گرفتهاند و تو در اين ميان به ياد چند شب پيش كه پاي منبر واعظ ديگري در چند محله آن طرفتر نشسته بودي، ميافتي كه اين روايت را به گونهاي ديگر براي عزاداران نقل ميكرد.
همه ساله در ايام محرم شخصيتها در قالب باورها و برداشتهاي ذهني واعظان بر منبرها و مجالس سخنراني جان ميگيرند و واقعه عاشورا از مناظر مختلف در معرض شنود مخاطب قرار ميگيرد.
نواي موسيقي پاپ در مداحيها
واژگان بيمحتوا، عبارات سخيفي كه متاسفانه به نام عزاداري توسط برخي مداحان در مجالس و محافل متعدد خوانده ميشود بويژه هنگامي كه با موسيقيهاي پاپ و لسآنجلسي تركيب ميشوند، معجوني را پديد ميآورند كه به تنهايي ميتواند تيشه به ريشه انديشه و اعتقادات ديني نسلي بزند.
محتواي برخي نوحهها دچار چنان انحرافاتي شده كه به جاي اينكه جنبه حماسي و عزتآور واقعه كربلا را بيان كند، بيشتر به همخواني و تناسب كلمات متن با آهنگهاي تند و سنگين توجه كرده است.
بيش از ربع قرن از پيروزي انقلاب اسلامي ميگذرد، اما هنوز معلوم نيست كدام سازمان يا نهادي متولي واقعي و اصلي اداره و هدايت جريان برگزاري مراسم عزاداريهاي ماه محرم است.
هنوز برخي مداحان ما تحت آموزش صحيح قرار نگرفتهاند كه هر چيزي را به هر شكلي نخوانند. هنوز از ميان ضجههاي مداحان، نغمه ترانههاي فلان خواننده قديم و جديد به گوش ميرسد، هنوز در اين ميان شاهد حركات و رفتارهايي هستيم كه عزاداريهاي محرم را بيشتر به يك كارناوال شبيه ميكند تا يك عزاداري واقعي كه همين امر زمينه فاصله گرفتن از اهداف اصلي برپايي سوگواري محرم و مورد غفلت واقع شدن نهضت عاشورا را فراهم ميكند.
ضرورت ساماندهي نحوه كمكهاي مردمي به تكايا
از سوي ديگر، از چند هفته قبل از آغاز ماه محرم كه محلات به تكاپوي برپا كردن هياتها و تكاياي عزاداري ميافتند، تقريبا روزي نيست كه چند بار زنگ در خانهها توسط كودكان و نوجوانان و گاه افراد بزرگسال كه خود را از فلان تكيه يا هيات معرفي و با لفظ «كمك به هيات» درخواست وجه نقد ميكنند، به صدا درنيايد و بعد هم در قبال كمك شما، كاغذي را كه روي آن چيزي جز نام هيات يا تكيه چاپ نشده، كف دستتان ميگذارند.
در اين ميان يكي از دغدغههاي شهروندان اين است كه نميدانند به افراديكه براي كمك به تكايا به در منزلشان مراجعه ميكنند، چه جوابي بايد بدهند. البته استدلال مردم نيز منطقي به نظر ميرسد آنها ميگويند، اگر كمك نكنيم حس ميكنيم در انجام وظيفه خود كوتاهي كردهايم و عذاب وجدان ميگيريم و اگر كمك كنيم، واقعا نميدانيم اين كمكها صرف امور تكيه و هيات عزاداري ميشود يا نه.
اما آنچه به نظر ميرسد، اين است كه هماكنون روش جمعآوري كمكهاي مردمي به تكايا و هياتهاي عزاداري، صحيح نيست. شايد بهتر باشد ساكنان محلات به جاي كمكهاي پراكنده به افراديكه معلوم نيست آيا واقعا نماينده هيات يا تكيه مورد نظري كه خود ميگويند هستند يا نه، كمكهاي نقدي خود را به هياتهاي مذهبي، به مساجد محله خود بدهند تا آنها از محل كمكهاي مردمي جمعآوري شده به هياتها و تكاياي هر محل، بودجهاي را براي خريد تجهيزات مورد نياز پرداخت كنند.
اجباري شدن دريافت كارت معاينه پزشكي براي توزيعكنندگان غذا
همه ساله با فرارسيدن محرم، بازار پختوپز و توزيع غذاهاي نذري در ميان هياتها و تكايا داغ ميشود و هر يك از تكاياي عزاداري هر شب پس از اتمام عزاداري و بازگشت دستهجات به تكايا، اقدام به توزيع غذاي نذري ميان عزاداران و ساكنان محلات ميكنند.
بر اين اساس، با توجه به اهميت رعايت بهداشت و سلامت توزيعكنندگان و تهيهكنندگان غذاهاي نذري در هياتها و با توجه به اينكه احتمال بروز بيماريهاي مرتبط با غذا بويژه بيماريهاي عفوني رودهاي در مكانهايي كه به صورت دسته جمعي غذا تهيه و توزيع ميشود، بيشتر است ، وزارت بهداشت با صدور اطلاعيهاي با تاكيد بر اينكه هرگونه پختوپز بايد در مكانهايي كه داراي حداقل شرايط بهداشتي و مورد تاييد مراكز بهداشت محل صورت گيرد، تصريح ميكند: تمامي افراد مسوول در توزيع آب، چاي و غذا ضمن رعايت بهداشت فردي، بايد از قبل نسبت به دريافت كارت معاينه پزشكي اقدام كنند.
همچنين ذبح و قرباني كردن احشام جلوي دستههاي عزاداري يا در محل تكايا و مساجد بايد با هماهنگي سازمان دامپزشكي و در شرايط بهداشتي صورت گيرد، به گونهاي كه خونابه آنها پخش نشود.
وزارت بهداشت بر لزوم استفاده از مواد غذايي سالم و بهداشتي، فرآوردههاي دامي با كشتار مجاز يا بستهبندي شده مورد تاييد وزارت بهداشت و سازمان دامپزشكي، استفاده از نمكهاي بستهبندي يددار تصفيه شده، سبزي و سالاد سالمسازي شده و توزيع آب، شربت يا شير بين دستههاي عزاداري يا در مراسم با ليوان يكبار مصرف تاكيد كرده است.
امسال ضمن نصب تابلوهاي ممنوعيت استعمال دخانيات و جمعآوري زيرسيگاريها در اماكن برگزاري مراسم، از استعمال مواد دخاني در محلهاي مسقف جلوگيري ميشود و برپاكنندگان تكايا نيز موظف به نصب وسايل اطفاي حريق به منظور كنترل و جلوگيري از آتشسوزيهاي احتمالي هستند.
حضور ماموران راهنمايي و رانندگي براي جلوگيري از ترافيك
همزمان با فرارسيدن ماه محرم و آغاز مراسم عزاداري دستهجات و تكايا در خيابانها و معابر شهر، ماموران راهنمايي و رانندگي براي تسهيل عبور و همچنين كاهش مشكلات ترافيكي، دستههاي عزاداري را همراهي ميكنند.
رئيس مركز كنترل ترافيك راهور با اشاره به اعلام مسير حركت هياتها و دستههاي عزاداري به راهور، ميافزايد: مسوولان هياتها بايد در جانمايي چادرها و محل تكايا با راهنمايي و رانندگي همكاري كنند و از برپايي چادر در محلهايي كه موجب مسدود شدن معابر شوند، خودداري كنند، همچنين تردد دستههاي عزاداري در حاشيه بزرگراه ممنوع است و بايد در منتهياليه سمت راست معابر حركت كنند تا از ايجاد ترافيك در خيابانها جلوگيري شود.
سرهنگ اسماعيلي از رانندگان خواست در دهه اول محرم، بخصوص شبها با سرعت مطمئنه در معابر شهري حركت كنند و موتورسيكلتسواران نيز ضمن استفاده از كلاه ايمني، از كارهايي همچون حركت در پيادهرو و خطوط ويژه و سرعت غيرمجاز خودداري كنند.
محرم امسال هم خواهد گذشت و اگرچه مردم و مسوولان تلاش خواهند كرد مراسم عزاداري با شكوه هرچه بيشتر از سالهاي گذشته در كشور اجرا شود، اما ضروري است در اين ميان، مسوولان و متوليان امور فرهنگي جامعه با درك وظيفه خطير خود نسبت به اين موضوع در رفع بدعتها، خرافات و تعاريف نادرست از واقعه عاشورا از يكسو و نهادينه كردن فرهنگ صحيح عزاداري ماه محرم بويژه در ميان نسل جوان كه بيشترين شركتكنندگان در اين گونه مراسم هستند، بكوشند. | 