دکتر رامين علاسوند، افسانه طاعتي-اگزما واژه يي کلي براي وضعيت هاي مختلف پوست ملتهب است. يکي از شايع ترين فرم هاي آن درماتيت يا اگزماي آتوپيک است. تقريباً 10 تا 20 درصد افراد مبتلا به اين بيماري مزمن، عودکننده و خارش دار هستند که در بعضي موارد در کودکي شروع مي شود. خوشبختانه خيلي از کودکان مبتلا به اگزما با بزرگ شدن بيماري شان بهبود مي يابد. در مجموع درماتيت آتوپيک بسته به عوامل بيروني خود را بروز مي دهد. اگرچه علتش ناشناخته است، به نظر مي رسد ناشي از پاسخ غيرطبيعي سيستم دفاعي بدن است. در افراد مبتلا به اگزما پاسخ التهابي به مواد محرک سبب خارش و خاراندن مي شود. اگزما واگيردار نبوده و مانند خيلي از بيماري هاي ديگر درمان قطعي ندارد. با اين حال در بيشتر بيماران بيماري ممکن است با اجتناب از عوامل محرک بهبود يابد. اگرچه اگزما از فردي به فرد ديگر متفاوت به نظر مي رسد اغلب با تکه هايي از ضايعات پوستي خشک، قرمز و شديداً خارش دار مشخص مي شود. اگزما گاهي تحت عنوان ضايعات بثوري خارش دار نيز شناخته مي شود زيرا به دنبال خارش و خاراندن ضايعات پوستي ظاهر مي شود. اگزما در هر قسمت از بدن به وجود مي آيد با اين حال در شيرخواران اگزما به صورت تيپيک در پيشاني، گونه، ساعد، ساق پا، پوست سر و گردن رخ مي دهد. در کودکان و بزرگسالان اگزما به صورت مشخص در صورت، گردن، قسمت داخلي آرنج، زانو و قوزک پا رخ مي دهد. در بعضي افراد اگزما ممکن است تاولي و ترشح دار باشد. در بعضي ديگر ممکن است به صورت ضايعات پوسته ريز، خشک و قرمز خود را نشان دهد. خارش مزمن به دليل افزايش ضخامت پوست سبب چرمي شدن (ليکن فيکاسيون) پوست مي شود.
علت خارش در اگزما
بسياري از مواد، عامل محرک در اگزما شناخته شده است ولي در همه افراد سبب اين حالت نمي شود. در بسياري مواقع علت اصلي شعله ور شدن بيماري نامشخص خواهد ماند. در برخي موارد به نظر مي رسد مواد خشن و زبر که در تماس با پوست قرار مي گيرند سبب خارش مي شوند. در بعضي ديگر گرما يا تعريق زياد سبب بروز علائم مي شود. در بعضي از بيماران نيز صابون ها، پودرهاي رختشويي، گندزداها، تماس با آبميوه تازه يا گوشت، مايت موجود در غبار بزاق حيوانات ممکن است سبب خارش شود.
عفونت هاي فوقاني دستگاه تنفسي که عمدتاً توسط ويروس ها رخ مي دهد مي تواند سبب شعله ور شدن بيماري شود. استرس گاهي اوقات سبب بدتر شدن بيماري مي شود.
چه کساني به اگزما مبتلا مي شوند
اگزما کودکان و بالغان، هر دو را درگير کرده است اما معمولاً بيماري در شيرخوارگي شروع مي شود. اگرچه علت اصلي بيماري شناخته نشده، اما معمولاً شرح حال خانوادگي حساسيت و آلرژي وجود دارد. افرادي که از نظر ژنتيک مستعد هستند و در معرض عوامل محرک محيطي قرار مي گيرند، ممکن است اگزما را نشان دهند. خيلي از افرادي که اگزما دارند از رينيت آلرژيک (حساسيت فصلي) و آسم شکايت کرده يا در خانواده شان، افراد مبتلا به اين بيماري ها وجود دارند.
شيوع بيماري
انستيتوي ملي سلامت امريکا تخمين مي زند 15 ميليون نفر اشکالي از اگزما را دارند. حدود 10 تا 20 درصد همه شيرخواران اگزما دارند با اين حال نيمي از بيماران تا سنين بين 5 تا 15 سالگي بهبود مي يابند. سايرين بعضي از اشکال اين بيماري را در طول زندگي از خود نشان مي دهند.
چگونه مي توان از اين بيماري جلوگيري کرد
با رعايت نکات بسيار ساده مانند موارد ذيل مي توان از بروز بيماري تا حدودي جلوگيري کرد.
- مرطوب کردن مکرر پوست
- اجتناب از تغييرات ناگهاني در درجه حرارت يا رطوبت
- اجتناب از تعريق يا گرم شدن زياد از حد بدن
- کاهش استرس
- اجتناب از مواد خارش زا مثل پشم يا ساير عوامل محرک
- اجتناب از صابون ها، پودرهاي رختشويي و حلال هاي قوي
- اجتناب از عوامل محيطي که سبب تحريک و آلرژي مي شوند مثل گرده، دانه ها، مايت، پشم و کرک حيوانات
- اجتناب از هرگونه غذايي که سبب بروز بيماري شود.
درمان اگزما
يکي از مهم ترين اجزاي درمان اگزما، اجتناب از خاراندن است. اگزما معمولاً خشک و خارش دار است. شايع ترين درمان، استفاده از لوسيون يا کرمي است که تا حد امکان پوست را مرطوب نگه مي دارد. اين درمان به خصوص اگر چند دقيقه پس از حمام کردن استفاده شود، موثر بوده و سبب احساس مرطوب ماندن پوست مي شود. اگر کمپرس سردي مستقيماً روي ناحيه خارش دار پوست اعمال شود سبب تسکين خارش مي شود. اگر وضعيت ادامه يافت يا بدتر شد يا بهبودي قانع کننده يي نيافت درمان موثر ديگر استفاده از کرم يا پمادهاي کورتيکوستروييد (کورتون) براي کاهش التهاب است. در موارد شديدتر، درمان با کورتون خوراکي انجام مي گيرد ولي عوارض درمان شديدتر بوده و اگر درمان قطع شود ممکن است بيماري شعله ور شود. در هر حال اين درمان براي درازمدت توصيه نمي شود. بايد دقت کرد استفاده از کورتون بايد تحت نظارت و تجويز پزشک بوده و استفاده خودسرانه از آن عواقب جبران ناپذيري به دنبال خواهد داشت. پوستي که تحت تاثير اگزما است، ممکن است مکرراً عفوني شود. در اين موارد استفاده از کرم ها و پمادهاي آنتي بيوتيک (تحت نظارت پزشک) الزامي است. براي خارش هاي شديد آنتي هيستامين ها در شکل هاي مختلف موجود است. خواب آلودگي از عوارض اين داروهاست. اين داروها اگر غروب استفاده شوند باعث پيشگيري از بي قراري و ناراحتي ناشي از اگزما شده و سبب بهبود خواب مي شوند. به دليل اثر خواب آور اين داروها بايد از رانندگي و کار با وسايلي که نياز به دقت بالا دارند، اجتناب کرد. درمان با تار (قطران) يا فتوتراپي، اثرات مثبتي دارد ولي بايد در نظر داشت درمان با تار خوشايند نيست. فتوتراپي نياز به وسايل اختصاصي دارد. در مواقعي که هيچ يک از درمان هاي بالا موثر نباشد استفاده از داروهاي مهارکننده سيستم ايمني مي تواند باعث بهبود بيماري شود. داروهاي جديدي در حال اخذ تاييديه لازم از FDA (اداره دارو و غذاي امريکا) هستند.
براي کودکان مبتلا به اگزما چه مي توان کرد
براي موارد خفيف تا متوسط استفاده از مرطوب کننده به صورت مرتب مفيد است. همان طور که خاطرنشان شد اگزما معمولاً با افزايش سن بهبود مي يابد. علاوه بر اقداماتي مانند اجتناب از تغييرات شديد درجه حرارت و رطوبت و تهويه خوب هوا (جهت جلوگيري از وجود مايت در هوا) که در بالا ذکر شد، استفاده از صابون هاي ملايم براي پوست و لباس کودک توصيه مي شود. بهتر است از لباس هاي کتان و با تهويه خوب استفاده شود.