درحالي كه انجام 3‌آزمايش پي‌كي‌يو، كم‌كاري تيروئيد و فاويسم براي نوزادان اجباري است كشورهاي پيشرفته 25‌تست براي غربالگري نوزادان خود انجام مي‌دهند لذا بازنگري در انجام تست‌هاي اجباري نوزادان ضروري است.
با وجود غربالگري موفق نوزادان از نظر كم كاري تيروئيد در كشور كه تا 80‌درصد كودكان را در بر گرفته و 4برابر استاندارد جهاني است و PKU وغربالگري بيماري‌هاي ديگري از جمله فاويسم و G6PD در كشور، باز هم شاهد تولد نوزاداني با بيماري‌هاي متابوليك و كم خوني داسي شكل هستيم كه ضروري است در انجام تست‌هاي اجباري به‌صورت منطقه‌اي براي نوزادان بازنگري صورت گيرد.
به گزارش مركز مديريت بيماري‌هاي وزارت بهداشت، ۳۱۰ نوزاد مبتلا به كم كاري مادرزادي تيروئيد از بين ۱۳۲ هزار نوزاد غربالگري شده در كشور شناسايي شدند. نتايج بررسي‌ها حاكي از شيوع نوزادان مبتلا به كم كاري مادرزادي است.
اين در حالي است كه براي اعلام شيوع واقعي اين بيماري به‌علت كامل نبودن بررسي‌ها نمي‌توان به نتايج آنها استناد كرد.
فريبا شريفي، كارشناس ارشد پرستاري و رئيس بخش نوزادان يكي از بيمارستان‌هاي تحت پوشش دانشگاه علوم پزشكي تهران در اين خصوص گفت: تست اجباري پي‌كي‌يو، تيروئيد و بيماري فاويسم براي نوزادان انجام مي‌شود و صدور شناسنامه براي نوزاد مستلزم ارائه نتايج اين آزمايشات است.
وي درخصوص بيماري كم‌كاري تيروئيد گفت: كاهش ميزان ترشح اين هورمون سبب كاهش فعاليت اندام‌ها شده و در نتيجه فرد دچار افسردگي، خستگي بيش از حد و كاهش ضربان قلب مي‌شود. درصورت وقوع اين حالت يا غده تيروئيد داراي اشكال در عملكرد است و يا تحريك‌هاي هيپوفيز كاهش پيدا كرده است.
شيوع اين بيماري با توجه به پراكندگي جغرافيايي و آب و هوايي متفاوت است و علائم ظاهري كم كاري تيروئيد عبارتند از: افزايش وزن، پف آلودگي صورت و چشم‌ها، كاهش اشتها، كلفتي صدا، اختلالات گوارشي مثل يبوست و اختلال در عادت ماهانه خانم‌ها.
اين در حالي است كه فرد مبتلا را درگير بيماري ناتوان كننده‌اي كرده، هزينه سنگيني را نيز بر جامعه تحميل مي‌كند. نوزادان مبتلا به كم كاري تيروئيد معمولا سالم به‌نظر مي‌رسند و فقط در مواردي نادر ممكن است زردي طولاني مدت، ورم، اختلال در شير خوردن، پايين بودن دماي بدن، برجستگي شكم و وزن در هنگام تولد بيشتر از ۴ كيلوگرم از نشانه‌هاي بروز اين بيماري است.
مهم‌ترين عوارض بيماري كم كاري تيروئيد شامل ناشنوايي، عقب ماندگي ذهني، لكنت زبان، كوتاهي قد و كم هوشي است و مادران موظف هستند ۳‌تا‌۴ روز پس از تولد نوزادشان، با مراجعه به مراكز بهداشتي و گرفتن نمونه خون از پاشنه پاي نوزادان، اين بيماري را تشخيص دهند و با درمان صحيح و به موقع از عوارض سوء و غيرقابل جبران اين بيماري پيشگيري كنند.
وي افزود: كم‌كاري مادرزادي تيروئيد، بيماري‌اي است كه در اثر نقص در توليد يا عملكرد ترشحات اين غده ايجاد شده و موجب عوارض جبران‌ناپذير مغزي به ويژه كم هوشي در مبتلايان مي‌شود.
براساس بررسي‌هاي انجام شده، ميزان بروز كم‌كاري مادرزادي تيروئيد در كشور ما، 4 برابر جهان است. طبق اعلام وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي از هر400 نوزاد متولد شده يك نفر به كم‌كاري مادرزادي تيروئيد مبتلاست كه دچار عوارضي مانند عقب‌ماندگي ذهني، ناشنوايي، لكنت زبان، كم‌هوشي و كوتاهي قد مي‌شود.
نوزادان مبتلا به كم‌كاري تيروئيد معمولاً سالم به‌نظر مي‌رسند و هيچ‌گونه علامتي از بيماري ندارند، در واقع اين بيماري بدون علامت است و زماني كه علائم عقب‌ماندگي ذهني ظاهر مي‌شود، درمان بي‌فايده است.
اما نكته بسيار قابل توجه درخصوص اين بيماري آن است كه پيشگيري از عقب‌ماندگي ذهني تنها در صورتي امكان‌پذير است كه بيماري در بدو تولد يا در روزهاي نخستين زندگي تشخيص داده شده و درمان شود.
در واقع اگر شروع درمان براي نوزادان مبتلا به كم‌كاري تيروئيد تا قبل از يك ماهگي آغاز شود، آنان در آينده هيچ مشكلي از نظر بهره هوشي يا IQ نخواهند داشت.
طبق تحقيقات اداره غدد مركز مديريت بيماري‌ها اگر زمان شروع درمان مبتلايان به اين بيماري به تعويق بيفتد و از 3ماهگي به بعد شروع شود، نوزاد 70 تا 80 درصد از بهره‌هوشي خود را از دست مي‌دهد و اگر درمان تا 6 سالگي شروع نشود ميزان بهره هوشي كودك به صفر مي‌رسد.
بنابراين آنچه خانواده‌ها به‌خصوص پدر و مادراني كه تصميم به بچه‌دار شدن دارند، بايد بدانند اين است كه تنها با انجام يك آزمايش ساده خون، آن هم در بدو تولد كه با گرفتن چند قطره خون از پاشنه پاي نوزاد انجام مي‌شود، مي‌توان از داشتن يك كودك عقب‌مانده ذهني جلوگيري كرد و تا آخر عمر متحمل بار لطمات سنگين روحي و رواني و نيز هزينه‌هاي اقتصادي ناشي از نگهداري و درمان كودك عقب مانده ذهني نشد.
حال كه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، طرح غربالگري كم‌كاري مادرزادي تيروئيد را با هدف درمان و پيشگيري از عوارض اين بيماري و شناسايي و كنترل نوزادان مبتلا به كم كاري مادرزادي تيروئيد آغاز كرده است، موفقيت اجراي اين طرح مرهون همكاري نزديك خانواده‌ها و مراجعه به موقع آنان به مراكز بهداشتي- درماني است.
خانواده‌ها بايد آگاه باشند كه براي پيشگيري از عوارض كم‌كاري مادرزادي تيروئيد، نوزاد خود را 3 تا 5 روز بعد از تولد به مراكز بهداشتي، درماني ببرند چراكه بهترين زمان انجام آزمايش براي تشخيص اين بيماري روز سوم تا پنجم بعد از تولد نوزاد تشخيص داده شده است.
در واقع هم‌اكنون همه بيمارستان‌ها اعم از دولتي و غيردولتي، هنگام ترخيص مادر از بيمارستان، به وي ليستي از مراكز بهداشتي- درماني كه در آنها آزمايش كم‌كاري مادرزادي تيروئيد انجام مي‌شود، مي‌دهند ولي بردن به موقع نوزاد به مراكز بهداشتي- درماني در اختيار والدين است.
بد نيست بدانيم طبق آخرين آمار مركز مديريت بيماري‌هاي وزارت بهداشت، در نتيجه غربالگري از 130 هزار نوزاد و تشخيص به موقع نوزادان مبتلا به كم‌كاري مادرزادي تيروئيد، از عقب‌ماندگي ذهني 300 نوزاد پيشگيري شد.
اميد است كه خانواده‌ها، با همكاري، همراهي و مشاركت خود در طرحي كه براي سلامت تك‌تك فرزندان جامعه در حال اجراست، جامعه را در داشتن انسان‌هايي سالم ياري كنند.