شاید لازم باشد که پيش از پرداختن به موضوع اصلی، اندکی درباره اصطلاح لپ‌تاپک و دسكتاپک و کاربرد اصلی آن‌ها اشاره‌ای داشته باشم. اصطلاح لپ‌تاپک معادلی غیررسمی برای Netbook به شمار مي‌رود و خود مخففی برای Network Notebook است. دستگاه لپ‌تاپک به‌ طور ویژه برای سیاحان وادی اینترنت و پشتیبانی از امور دم‌دستی و سهولت در كار طراحي شده است. به‌ همین دلیل آن‌ها را Network Notebook یا به‌ اختصار Netbook مي‌نامند.
اصطلاح دسكتاپک نيز معادلی غیررسمی برای Nettop در نظر گرفته شده که خود مخفف Network Desktop است. این دستگاه همانند لپ‌تاپک برای سیاحان وادی اینترنت طراحی شده که به نسبت لپ‌تاپک توانایی‌های بیشتری در پشتیبانی از وظایف روزانه نوع بشر دارد. اين دستگاه وزن بیشتری دارد و برای استفاده در منزل یا انجام کارهای ساده در ادارات طراحی شده است.
ایده اولیه لپ‌تاپک‌ها از طرح جهانی یک لپ‌تاپک برای هر کودک (OLPC) اخذ شده است که بعدها به‌ شكل تجاری در قالب Asus Eee PC وارد بازار شد. پس از آن بود که شرکت‌های دیگر اقدام به طراحی و تولید گونه‌های مختلف لپ‌تاپک ‌کردند. دستگاه دسكتاپک نیز در همین ایام و بیشتر با همت Asus، MSI و Acer مورد توجه قرار گرفت. قیمت ارزان، سبکی و وزن محدود و ابعاد بسيار مختصر، از مهم‌ترین ویژگی‌های لپ‌تاپک و دسكتاپک‌ها قلمداد می‌شود.
شرکت Intel بستر فنی مورد نیاز برای طراحی و تولید نسل اول این دستگاه‌ها را فراهم ساخت. خاندان پردازشی Intel Atom به‌ طور ویژه برای پشتیبانی از این دستگاه‌ها تولید می‌شود. پردازنده‌های Intel Atom در گونه‌های مختلفی مانند Atom N و Atom Z برای استفاده در لپ‌تاپک‌ها و دسكتاپک‌ها تولید می‌شوند. شرکت Sony به ‌دلیل قدرت بیشتر برخلاف روال معمول، از خاندان Atom Z -که برای دسكتاپ‌ها تولید شده است- در تولید لپ‌تاپک‌های خاندان Sony VAIO P استفاده می‌کند.
بستر فنی
مادربرد و پردازنده، اصلی‌ترین بخش فنی لپ‌تاپک و دسكتاپک‌ها محسوب می‌شوند. تا یکسال پیش تنها بستر فنی Intel Atom شامل مادربرد مبتنی بر چیپ‌ست‌های Intel 945 GSE و Intel 945 GC و پردازنده‌های Atom N260 برای تولید لپ‌تاپک در دسترس بودند. اندکی بعد شرکت Intel بر تنوع پردازنده‌های Atom افزود و در همان حوالی بود که شرکت VIA technologies بستر VIA Nano را معرفی و بخشی از بازار را تسخير کرد. شرکت Samsung با معرفی محصول NC20 اولین سازنده‌ای بود که از بستر فنی VIA استفاده کرده است. تفاوت اصلی بستر فنی VIA با Intel در نوع چیپ‌ست اصلی مادربرد، موتور گرافیکی تعبیه شده در بطن چیپ‌ست و نوع پردازنده است. رقیب دیگری نیز در این وادی وارد شده است که nVIDIA ION نام دارد. این سه بستر فنی در برخی مشخصات اشتراک‌ها و تفاوت‌هایی فنی دارند.
بستر فنی Intel و nVIDIA از پردازنده‌های Intel Atom و بستر فنی VIA فقط از پردازنده‌های VIA Nano پشتیبانی می‌کند. هر سه بستر قادر به پشتیبانی از دستگاه‌های لپ‌تاپک و دسكتاپک هستند، اما نوع استفاده از دستگاه، مشخص می‌کند که استفاده از کدام بستر فنی به صرفه و صلاح خواهد بود. براي مثال، قیمت دستگاه‌هایی که از مادربردهای Intel و پردازنده‌های Atom استفاده می‌کنند قدری از محصولات تولید شده توسط بستر nVIDIA ION گران‌تر است. به اين دليل كه شرکت Intel تخفیف قابل‌توجهی به خریدار توأمان پردازنده Atom و مادربرد Intel عرضه می‌دارد که شامل خریداران پردازنده‌های Atom نخواهد شد و طبیعی است که امکان رقابت سالم را از nVIDIA‌ سلب خواهد کرد. به اين دليل كه مصرف‌کننده‌ای که خواهان استفاده از بستر nVIDIA ION همراه با پردازنده Intel Atom است باید مبلغ بیشتری را هزینه کند!
در سوی دیگر کارزار، بستر فنی VIA شامل مادربرد،‌ مخلفاتش و پردازنده‌های VIA Nano به‌ طور کامل مستقل از ناز و ادای Intel هستند و شرکت VIA‌ انعطاف بسیاری در تعیین قیمت رقابتی دارد.
مقایسه
اگر به خاطر داشته باشید چند ماه پیش در صفحه 10، مقایسه مختصری بین پردازنده VIA Nano، Intel Atom و Intel Celeron شكل گرفت و در پایان این نتیجه حاصل شد که VIA Nano از لحاظ قیمت و کارايی بر Intel Atom برتری دارد. بر این اساس می‌توان مقایسه‌ای کامل میان بستر فنی Intel Atom و VIA Nano انجام داد. همچنین می‌توان کارايی کلی بسترهای Intel Atom و nVIDIA ION را که هر دو از پردازنده‌های Atom بهره می‌برند مورد سنجش قرار داد.
مادربرد nVIDIA ION از چیپ‌ست فاخر Geforce 9400M استفاده، از دو گیگابایت حافظه DDR2 پشتیبانی كرده و همچون چیپ‌ست Intel 945 GC شامل چیپ‌های پردازش صدا و شبکه است. نتایج مقایسه nVIDIA ION امیدوارکننده است و حسادت کنونی طراحان Intel را توجیه می‌کند.
پیش از پرداختن به این مقایسه، به ‌طور اجمالی درباره تفاوت‌های Intel Atom و VIA Nano باید اذعان داشت که اوضاع Intel در امور گرافیکی فاجعه است. کافی است که لپ‌تاپک Samsung NC20 را با مدل‌های قدرتمند کنونی همچون Asus Eee PC 100HE مقایسه کنید تا مشخص شود که محققان VIA در پنج سال گذشته بيكار نبوده‌اند!
به داستان خود بازمی‌گردیم که Intel Atom در تنها گزینه‌ای که می‌تواند با nVIDIA ION رقابت کند تبادل اطلاعات از طریق شبکه است. در موارد دیگر فاصله معناداری میان این دو رویکرد فنی وجود دارد. از همه جالب‌تر این است که بيشتر دستگاه‌های مبتنی بر Intel Atom قادر به انجام بازی درست و درمونی مانند Call of Duty 4 نیستند. بین خودمان بماند که این بستر فنی برای پشتیبانی از بازی‌ها طراحی نشده، اما به خاطر داشته باشید که پشتیبانی از بازی‌ها یکی از موارد بسیار مهم در تست‌های سخت‌افزاری است. در نقطه مقابله با بستر nVIDIA ION و پردازنده Atom می‌توانید به‌ صورت حداقلی از خدمات این بازی قدرتمند بهره‌مند شوید.
نرم‌افزار معتبر 3D Mark 06 برای Intel Atom امتیاز 136 و برای nVIDIA ION امتیاز 1188 را منظور کرده است. شرایط برای Intel در نرم‌افزارهای 3D Mark 05 و 3D mark 01 چندان تفاوت نمی‌کند. نرم‌افزار PC Mark 05 نیز امتیاز Intel را در حوالی 1385 و امتیار nVIDIA را در حدود 1866 اعلام کرده است. نتیجه تست تبادل داده از طریق حافظه فلش USB با اختلافی اندک به سود nVIDIA است.
نکته بسیار مهم اینکه چيپ‌ست Geforce 9400M از قابلیت پخش فیلم با کیفیت Full HD برخوردار است. اين چيپ‌ست امکان استفاده از تکنولوژی nVIDIA CUDA در کنار چیپ‌ست اصلی را فراهم ساخته تا قابلیت‌های بصری دستگاه را افزایش دهد، در حالی‌که طرح ارايه شده از سوی Intel از این نظر بسیار فقیر است.
این نکته را بگویم که نمایشگرهای مورد استفاده در محصولاتی که از بستر فنی nVIDIA ION یا VIA nano استفاده می‌کنند به طور معمول کوچک‌تر از 12 اینچ نیستند.
و آخر اینکه
دسترسی به محصول فاخری مانند Samsung NC20 در ایران امکان‌پذیر نیست و محصولات مبتنی بر nVIDIA ION نیز وارد بازار داخلی نشده است،‌ از این‌رو چاره‌ای جز استفاده از راهکار Intel Atom وجود ندارد. هر چند بازار لپ‌تاپک‌ها و دسكتاپک‌ها طی سال جاری رونق خواهد گرفت اما بعید نیست که پای این بسترهای فنی فاخر به ایران‌زمین گشوده شود. به ‌تصورم صبر پیشه کنید و امید داشته باشید که تحولی در بازار رخ دهد تا همه از آن بهره لازم را ببرند. مدل‌هایی که در ایران عرضه می‌شوند قیمت کاذب دارند و استفاده از آن‌ها به صرفه و صلاح خریدار نیست. البته تا اطلاع ثانوی!