تمام كساني كه در كشور ما تصميم ميگيرند تا سراغ حرفه «فيلمسازي» بروند، اول و آخر بايد بار و بنديل خود را جمع كنند و از هر كجاي ايران كه هستند راهي تهران شوند. فيلمسازي در كشور ما از همان ابتداي پيدايش محدود به تهران بوده و جز معدود فيلمهاي ساخته شده در شهرستانها، ساير فيلمها و سريالها محدود به تصاوير تكراري و فضاهاي نخ نما شده شهري مانند تهران بوده است.
در ميان قالبهاي مختلف توليد هنرهاي نمايشي، انيميشن اين قابليت را دارد كه در هر گوشهاي از كشور، با ابزار و امكاناتي كه محدود به يك يا چند اتاق ميشود اقدام به ساخت چنين آثاري كرد. سالهاست استعدادهاي جوان ايراني اين شيوه را در پيش گرفته اند و آثار ارزشمند كوتاه و بلندي را در قالبهاي نيمه حرفهاي توليد ميكنند.
در ميان كشورهاي منطقه، ايران از همه كشورها زودتر وارد بحث توليد انيميشن شد، اما نبود برنامهريزيهاي دقيق و منسجم باعث شد كشورهايي مانند كره جنوبي، فيليپين و... از ايران جلو بيفتند و حالا كار به جايي رسيده كه طبق يك روايت غير رسميدرآمد كره جنوبي از توليد اين آثار برابر با درآمد سرانه هر ايراني از نفت است.
مدتي قبل در بازيد از پشت صحنه يكي از توليدات حرفه اي انيميشن در شهرستان بروجرد، با سيستم توليد جديدي آشنا شديم كه به همت برادران دالوند بر پا شده بود تا انيميشن «آخرين فرستاده» را با موضوع زندگي پيامبر اكرم (ص) توليد كنند. برادران دالوند سوابق مختلفي در توليد فيلم و برنامههاي انيميشن دارند و تا به حال در بروجرد آثاري همچون فيلم سينمايي «روزي كه حسني مرد شد» و نيز انيميشن «كودك و اشغالگر» را توليد كردهاند كه در سال گذشته با تحسينهاي فراواني مواجه شد.
انيميشن آخرين فرستاده هم قرار است در قالب يك فيلم مجموعه به تهيهكنندگي شبكه سحر در شهرستان بروجرد توليد شود و برنامه افتتاحيه آن نيز از سوي روابط عمومي اين شبكه تدارك ديده شده بود. جزئيات بيشتر درباره اين پروژه سينمايي را در اين گزارش ميخوانيد.
«كار را بايد به دست بخش خصوصي سپرد.» اين جملهاي است كه يكي از همسفران ما هنگام ورود به هتلي بيان ميكند كه قرار است به مدت دو شب ميزبان ميهمانهايي باشد كه از تهران براي افتتاح پروژه انيميشن «آخرين فرستاده» به بروجرد آمدهاند.
مهمترين علت بيان چنين جملهاي نظم قابل توجهي است كه بر برنامهها حاكم است. ما خبرنگاران سالهاست كه با حضور در برنامههاي فرهنگي و هنري و جشنوارهاي، شاهد انواع و اقسام بينظميها بودهايم. جشنوارههاي مختلفي را تجربه كردهايم كه تا ساعتي پيش از برگزاري آن هيچكس نام مجري افتتاحيه را نميدانسته است.
به سفرهاي كاري زيادي رفتهايم كه برنامه كاري براي يك هفته «درهاله اي از ابهام» بوده و حالا بايد به ما حق داد كه در شهرستاني مانند بروجرد، وقتي هنگام ورود به هتل برنامه دقيق 2 روز كاري به شكل مكتوب و زمان بندي شده به ما داده ميشود، دچار حس خوبي شويم. ضمن آنكه در برنامه ارائه شده 3 شماره تماس ذكر شده كه ميهمانها ميتوانند طي شبانه روز با ميزبان در ارتباط باشند.
بعد از ظهر روز بعد با حضور در سالن اجتماعات هتل، ميرويم تا در مراسم آغاز به كار رسميپروژه حضور داشته باشيم. اين بار هم كنداكتوري به ما ميدهند كه در 19 بخش، برنامهها تعيين شده و جالب است كه دستاندركاران هم تلاش ميكنند اين نظم و ترتيب رعايت شود.
نكته جالب توجه درباره ساخت اين انيميشن اين است كه بعد از گذشت چند سال از توهين كشورهاي غربي به حضرت محمد (ص)، واكنشهاي مختلفي در اين ميان صورت گرفت كه اغلب به صدور بيانيه و اعلام انزجارهاي نه چندان كارساز محدود شد. هنرمنداني هم كه احتمالا قصد فعاليت در اين زمينه را داشتند آنقدر با دستاندازها، مشكلات و پيچ و خمهاي سيستم اداري ناكارآمد مواجه شدهاند كه عطاي اين كار را به لقايش بخشيدهاند.
همين مساله است كه تلاش اين چهار برادر بروجردي را ارزشمند جلوه ميدهد. البته آنها براي توجه به فرهنگ و هويت ايراني، در اين انيميشن روايت فراز و نشيبهاي زندگي پيامبر را از نگاه سلمان فارسي، يار ايراني پيامبر روايت ميكنند. اينها اطلاعاتي است كه در خلال توضيحات كوتاه پيش از آغاز مراسم ميشنوم.
در ابتداي مراسم بخشهاي ساخته شده اين انيميشن در چند دقيقه براي حاضران نمايش داده ميشود. پس از آن علاءالدين بروجردي، نماينده مردم بروجرد در مجلس شواي اسلامي با تقدير از «محمد سرافراز» معاون برون مرزي، بهگذشتههاي نهچندان دور اشاره ميكند و ميگويد: «در زمان رياست دكتر علي لاريجاني بر سازمان صدا و سيما، يك بار با حضور وي در اين شهر، هنرمندان بروجردي برنامهاي براي وي اجرا كردند و از همانجا تصميم گرفته شد هنرمندان بروجردي با معرفي به شبكه افلاك، فعاليت خود را در اين زمينه آغاز كنند.
اين كار در دوره معاونت مجلس رئيس فعلي سازمان صدا و سيما نيز ادامه يافت و اين مساله كه فعاليتهاي صدا و سيما تنها به تهران محدود نشده و حالتي فراگير دارد، بسيار ارزشمند است.»
بروجردي در ادامه با تاكيد بر تقويت استعدادهاي محلي در سراسر كشور و در عرصه تلويزيون، «مركز گريزي» را سياست خوبي عنوان ميكند و با تقدير از توليد انيميشن «كودك و اشغالگر» ميگويد: « تقابل كشور ما با رژيم صهيونيستي تاكنون كم هزينه نبوده اما چون اين مساله برنامهاي آرماني است و به دليل قبله اول مسلمين بودن، تاكيد رهبر معظم انقلاب و مسائل ديگر، ما نيز در مجلس براي اين حمايت قانون تصويب كرديم و انيميشن «كودك و اشغالگر» هم كه چنين محتوايي داشت مورد استقبال فراوان قرار گرفت.»
در ادامه مراسم دستاندركاران اين پروژه توضيحاتي را درباره ساخت اين اثر ارائه ميكنند. كوروش برزگر، فيلمنامه نويس اين اثر دو دليل عمده ساخت اين مجموعه را اينگونه عنوان ميكند: «در سطح جهان تعداد آثاري كه با اين محتوا ساخته شده زياد نيست و كيفيت آن نيز متناسب با شأن پيامبر نبوده است. رشد انيميشن در كشور ما نيز تا آن اندازه بوده كه بتوان از آن به توليد اثري فاخر رسيد.»
برزگر، تاريخ پيشنهاد ساخت اين اثر را اوايل تابستان سال 85 عنوان ميكند و با اشاره به فراز و نشيبهاي مختلف در زمان نگارش فيلمنامه اين اثر كه قرار است در 50 قسمت 10 دقيقهاي توليد شود، ميگويد: «در بازنويسي فيلمنامه حجتالاسلام سالاري حضور داشت و در شهريور سال گذشته فيلمنامه كامل شد.»
فرزاد دالوند از دستاندركاران ديگر پروژه به توضيح مباحث فني و تخصصي اين پويانمايي ميپردازد و به حاضران توضيح ميدهد: « لازمه توليد اين اثر با كيفيتي بالا، داشتن سخت افزار و نرم افزار به روز بود. به همين دليل دستگاهي براي برداشتن حركات بدن و صورت تهيه و وارد كشور كرديم. در مرحله بعد نيز سخت افزار و نرمافزارهاي موجود را ارتقا داديم.»
فرزاد دالوند از «تبديل شخص به اتود و سپس تبديل آن به مدل 3 بعدي» به عنوان فعاليت ديگر اين پروژه نام ميبرد و ميگويد: «از خصوصيات مهم اين كار اين است كه براي شخصيتها مو و لباس طراحي شد تا حركات بدن آنها طبيعيتر جلوه كند. از طرف ديگر طراحي نورپردازي هم در اين كار كاملا واقعي صورت گرفت و براي هرمحل و موقعيت جغرافيايي نوع خاصي از تابش اشعه و شدت تابش طراحي شد.
در طراحي پسزمينهها نيز با توجه به مطالعات تاريخي صورت گرفته، اطلاعات خوبي تهيه شد و امروز ميتوانيم بگوييم اين كار به لحاظ كيفي در خاورميانه كم نظير خواهد بود.»
كوروش دالوند نيز درخصوص كاراكترسازي و متحركسازي اين اثر انيميشن به دو نكته مهم يعني «محيط سازي و كاراكترهاي انساني» اشاره ميكند و ميگويد: «به دليل برخي محدوديتهاي سخت افزاري نميتوانيم يك كاراكتر را با جزئيات زياد كار كنيم اما اين مساله سبب شد تا با به كارگيري شيوههاي جديد، سطح واقعي بودن كار را بالا ببريم.
او سپس شيوههاي مختلف كاراكترسازي را تشريح ميكند كه براي علاقهمندان جالب توجه است. وي با اشاره به سادهسازي، پرداخت كردن، طراحي حالات چهره، باز كردن كاراكتر، اضافه كردن چيزهايي به كاراكتر، طراحي اسكلت و استخوان بندي و ارتباط دادن حركتها به هم را به عنوان فعاليتهاي صورت گرفته در اين مرحله معرفي و عنوان ميكند براي هر يك از كاراكترها نوع خاصي از وسايل صحنه طراحي شده و براي طبيعي تر شدن كار، نوع ارتباط اين وسايل با بدن بازيگر نيز طراحي شده است. براي شخصيتها لباس نيز ساخته خواهد شد تا اين اثر كاملا طبيعي به نظر برسد.
داريوش دالوند، تهيه كننده پروژه هم در ادامه جلسه پشت تريبون ميرود و با اشاره به استفاده از شيوه مسير بحراني براي كنترل پروژه ميگويد: تاكنون 33 درصد از اين كار انجام شده و حدود 70 درصد آن باقي مانده كه اميدواريم تا جشنواره فيلم فجر امسال يك پنجم از كار معادل 90 دقيقه آماده شود تا در قالب فيلميسينمايي به جشنواره عرضه شود.
دكتر حسين يعقوبپور نيز كه كار طراحي صوتي اين اثر را با همكاري حسيني صدابردار و پيرجاني كارشناس ارشد موسيقي به عهده دارد، نفر بعدي است كه با تاكيد بر اين مساله كه ماندگاري چنين آثاري به رعايت جزئيات مختلف بستگي دارد، تاكيد ميكند: يكي از مباحث مهم اين كار طراحي پرسپكتيو صداست و ما در صحنههاي مختلف نياز به اين طراحي داريم ضمن آنكه موسيقي مورد نياز براي اين اثر نيز بسيار زياد است و فيلم نقاط عطف فراواني همچون تولد پيامبر، خوابيدن حضرت علي (ع) در بستر پيامبر، هجرت ايشان، جنگ احزاب و فتح مكه را دارد كه بايد براي آن موسيقي مناسب طراحي كرد.
بخش پاياني مراسم هم به صحبتهاي محمد سرافراز معاون برون مرزي اختصاص دارد كه با تشكر از برادران دالوند و ديگر دست اندركاران اين اثر، از روش توليد اين انيميشن به عنوان روشي جديد نام ميبرد و ابراز اميدواري ميكند اين فيلم به اثري ماندگار در جهان اسلام تبديل شود و قابليت عرضه جهاني پيدا كند.
دالوند: در پروژه حضرت رسول مهمترين مساله اين است كه همه چيز باور پذير باشد تا وقتي مخاطب فيلم را ميبيند، پس نزند و آن را به عنوان فيلمي سينمايي نه بهعنوان يك كارتون باور كندمدير سيماي برون مرزي به ويژگيهاي آثار پويانمايي از جنبه ديگري هم اشاره ميكند و ميگويد: پويا نمايي به دليل برخي ويژگيهاي خاص آن براي كارهاي تاريخي بسيار مناسب است. در ساخت سريالهاي تاريخي مشكلات و پيچيدگيهايي مانند دكورسازي، هنرور، ساخت وسايل صحنه و... وجود دارد كه باعث ميشود آن فعاليت بسيار گران قيمت شود اما با انيميشن ميتوان اين كار را ارزانتر انجام داد.
ضمن آنكه در طول اين سالها در ميان شخصيتهاي تاريخي كه تلويزيون به آنها پرداخت جاي سلمان فارسي بسيار خالي بوده است. در زندگي اين شخصيت فراز و نشيبها و تحولات فراواني وجود داشته است. او اديان مختلفي را تجربه ميكند و در نهايت وقتي به پيامبر ميرسد، مجذوب ايشان ميشود و اين شخصيت افتخار ما ايرانيان است كه جا دارد درباره او سريالي مستقل هم ساخته شود.
در ادامه اين مراسم هم از هنرمندان و دستاندركاران انيميشن «كودك و اشغالگر» تقدير ميشود و به خاطره بهرامي، فاطمه برومند، پريسا ابرهچي، حميد عاروان، مهدي صارمي، حميد ساكي و نيز فرزاد، كورش، كيانوش و داريوش دالوند هدايايي از سوي شبكه سحر اهدا ميشود.
حضور در كارگاه
روز بعد به بازديد از استوديوي انيميشن «آخرين فرستاده» ميرويم. برادران دالوند همزمان در حال توليد فيلم سينمايي انيميشن با عنوان «رستم و سهراب» هستند و در بازديد توضيحاتي نيز درباره اين فيلم انيميشن كه قرار است براي مركز گسترش سينماي مستند و تجربي توليد شود، ارائه ميكنند. استوديو ساختماني 4طبقه است كه در هر بخش آن، يكي از كارگاهها استقرار يافته است.
«كارگاه توليد و طراحي» بخشي است كه در آن ايده توليد ميشود و بعد از تاييد تهيهكننده ايده براي ساخت ميرود. طبق توضيحات كيانوش دالوند تاكنون 170 شخصيت براي اين اثر طراحي شده است. البته تصوير برخي شخصيتها در اين سريال ديده نميشود و فقط صداي آنها را ميشنويم. بعد از طراحي شخصيتها، كار استوري برد ميشود و بعد نور و رنگ به كار اضافه ميشود.
سيستم ساخت اين انيميشن به صورت پال است و هر ثانيه 25 فريم كار ميشود. وقتي لباس و مو به كار اضافه ميشود، طراحي شكل خاصي پيدا ميكند و ظريفكاريهايي روي لباس انجام ميشود تا كار به طراحي دستي نزديك شود. دالوند توضيح ميدهد كه با توجه به گران بودن اين كار، تلاش ميشود تا دور ريز به حداقل برسد.
با توضيحات مديرعامل مرحله به مرحله جلو ميرويم و با بخشهاي ديگر آشنا ميشويم. بعد از اينكه استوري برد به صحنههاي اوليه و اصطلاحا انيماتيك تبديل شد، با ابجكتهايي كار براي رندر نهايي ميرود. در اين مرحله نور و بكگراند و لباس به صحنه اضافه ميشود. رندر هر فريم چيزي حدود 10 دقيقه طول ميكشد و بعد از اين مرحله خروجي گرفته ميشود كه روي آن ميتوان نقاط ضعف را شناخت و حذف كرد.
از ويژگيهاي اين كار ميتوان به ساخت و نمايش 12 كليپ با موسيقي اشاره كرد كه در طول فيلم نمايش داده ميشود. اين مساله از جذابيتهاي كار است و ميتواند به ارتباط بهتر مخاطب با كار كمك كند.
انيميشن آخرين فرستاده مانند ديگر آثار انيميشن لايههاي مختلفي دارد. در برخي صحنهها كه نياز به حركت كامل باشد، تا عمق ميدان به تصوير كشيده ميشود. به گفته دالوند، در پروژه حضرت رسول مهمترين مساله اين است كه همه چيز باور پذير باشد تا وقتي مخاطب فيلم را ميبيند، پس نزند و آن را به عنوان فيلمي سينمايي نه بهعنوان يك كارتون باور كند. او در ادامه توضيحات خود، ميگويد: «مخاطب فيلمهاي انيميشن در كشوري مانند ژاپن كه از توليدكنندگان اصلي چنين آثاري است، هميشه بزرگترها هستند.
در ساخت اين فيلم تصميم گرفتيم رده بيننده اين كار را از نوجوان به بزرگسال ارتقا دهيم. در شأن حضرت رسول نبود كه كار ايراد داشته باشد. البته بخش زيادي از اتفاقهايي را كه در اين پروژه افتاد مديون پروژه رستم و سهراب هستيم. در آن فيلم به دليل سينمايي بودن بسياري از تجارب را كسب كرديم و آن فيلم باعث شد تكنيكهاي زيادي كشف كنيم.
مرحله اصلي بازديد از «استوديوي پويانمايي و كامپوزيت» است. اينجا بخشي است كه توليد در آن شكل ميگيرد. «استوديوي طراحي و مدلينگ» نيز از ديگر بخشهاي جذاب است كه در آن، رايانههاي قوي پروژه قرار گرفته است. اتاق موشن كپچر هم بخش ديگري است كه در آن فضايي سه بعدي شبيه فضاي گيم ايجاد شده است.
منصور كريمي، مدير تداركات اين پروژه نيز يكي از دستاندركاران اين پروژه است كه با وي گفتگو ميكنم. وقتي نام او را در فهرست عناوين پروژه ديدم، با خودم گفتم چنين پُستي در يك پروژه انيميشن چه معنايي دارد؟ كريميكه از سال 1350 با فيلمهايي چون «بهشت بي زبان»، «ابوالفضل»، «در سكوت لالهها»، «عرق جبين»، «گندم بكاريم استقلال درو كنيم» و... در زمينه فيلمسازي فعاليت داشته و فيلمهاي كوتاه و مستند فراواني توليد كرده، در فيلم سينمايي «روزي كه حسني مرد شد»، اولين همكاري رسميخود را با برادران دالوند و «شركت آريا، صنعت تخيل» به عنوان مدير تداركات و بازيگر نقش قصاب انجام داده است.
او درباره فعاليت خود در اين پروژه ميگويد: وقتي برادران دالوند از من براي تصدي اين مسووليت دعوت كردند، خيلي اميدوار نبودم كه در انجام اين كار موفق باشم. اما اطلاعاتي كه از آنها در مورد ويژگيهاي تخصصي انيميشن بهدست آوردم، كمك كرد تا خيلي زود با عرصه تداركات انيميشن سازگاري پيدا كنم. البته هنوز هم بعضي اصطلاحات رايانهاي برايم دردسرساز ميشود. به عقيده كريمي، مديريت تداركات در عرصه انميشن فعاليت شركتي سازماني است و تداركات اصلي براي توليد يك پروژه انيميشن در قالب شركت و سازمان توليدكننده انجام ميشود و هر چند هر پروژهاي، چالشهاي تداركاتي خاص خود را دارد، اما اين چالشهاي پروژهاي، در مقايسه با مسائل تداركاتي پروژههاي فيلم زنده بسيار كمتر و البته از نوع خاص خودش است.
حسامالدين بنان مدير اداري و مالي، جواد بالدي طراح شخصيت، رزيتا معتمدي، عبدالاحد حمزه لو و شهلا معظميگودرزي از ديگر دستاندركاران و اثرگذاران در فرآيند توليد آثار مذكور هستند.
يكي از نكاتي كه از برادران دالوند ميپرسم، فضايي است كه در اين اثر شاهد آن خواهيم بود. در اغلب فيلمهاي تاريخي، كمتر زندگي تاريخي به نمايش گذاشته ميشود. در چنين سريالهايي حمام رفتن، عروسي و عزا، غذا درست كردن و... ديده نميشود و در عوض همه چيز در يك پلان كاخ به تصوير كشيده ميشود حتي در چنين فيلمهايي حاكم وقتي در ساعات نيمه شب در كاخ با صداي فريادي از خواب بيدار ميشود، لباس كاملي با دستار بر تن دارد.
با اين مقدمه چيني ميپرسم: آيا در انيميشن «آخرين فرستاده» مخاطب شاهد چنين مواردي خواهد بود؟ دالوند ميگويد: در اثري مانند انيميشن رستم و سهراب مدت زمان محدودي داريم و در 90دقيقه بايد داستان را راويت كنيم و به همين دليل امكان نمايش بسياري از جزئيات وجود ندارد و فقط به نقاط عطف ميپردازيم اما در انيميشن آخرين فرستاده به دليل مدت زمان 500 دقيقهاي اثر، جزئيات اينچنيني مورد توجه قرار ميگيرد.
دقايقي بعد، بازديد ما از شركت سازنده اين انيميشن پايان مييابد و از جمع جوانان مصمم بروجردي خداحافظي ميكنيم. با خودم ميگويم هميشه براي ايجاد اشتغال لازم نيست كارخانههاي بزرگ و معظم برپا شود. ميتوان با پرورش نيروهاي متخصص، فضايي را فراهم كرد كه هر شهرستاني در ايران به محلي براي توليد چنين آثاري تبديل شود.
| 