دکتر مصطفی معین _ سال ها است که ایران حائز رتبه نخستین می شود که نه تنها افتخاری ندارد بلکه مایه تاسف و حتی شرمندگی است.
این آمار که به تعداد کشته شدگان تصادفات رانندگی اختصاص دارد نشان می دهد سالانه 200 هزار تصادف در جاده های سراسر ایران روی می دهد.
همین آمار بیانگر آن است که به طور متوسط هر 20 دقیقه، جان یک انسان در حوادث جاده ای گرفته می شود یا به عبارتی دیگر، صرف نظر از تعداد مجروحان و آسیب دیدگان تصادفات رانندگی، روزانه 72 نفر در جاده های کشور کشته می شوند. آخرین آمار مربوط به حوادث جاده ای سال گذشته مشخص می سازد که26 هزار و 888 نفر در تصادفات جاده ای کشته و 12 هزار نفر مجروح شده اند. چنین رقمی 45 برابر میزان آسیب دیدگان حوادث رانندگی در کشورهای صنعتی است و از وقوع فاجعه ای پرده برمی دارد که هر سال تکرار می شود اما هنوز چاره ای برای آن اندیشیده نشده است.
فاجعه زمانی عمیق تر و جدی تر رخ می نماید که بدانیم آمار جان باختگان حوادث جاده ای در سال های گذشته نه تنها کاهش نیافته بلکه ارقام مربوط به آن سیر صعودی هم داشته اند. در سال 1381 آمار کشته شدگان تصادفات رانندگی نسبت به سال پیش از آن 9/10 درصد افزایش یافته و به رقم 21 هزار نفر رسیده اما در همین میزان هم متوقف نمانده و در سال 1382 با رشدی 17 درصدی به بیش از 25 هزار نفر رسیده است.
رقم کشته های حوادث جاده ای در طول سال چون در سراسر کشور پخش می شود شاید چندان جدی گرفته نشود اما در پایان هر سال که آمارهای شهری و استانی جمع می شوند و آمارگیران پس از تجزیه و تحلیل داده های موجود مشخص می کنند که چه تعداد سرمایه انسانی و ملی در جاده های کشور از سر بی توجهی و ناآگاهی هدر می روند، هشدارها برای جلوگیری از تکرار وقایعی مشابه در سال های بعد شنیده می شوند.
حدود 90 درصد از مسافران و 85 درصد از جابه جایی بارها از طریق جاده های کشور انجام می شود، اما استقرار امنیت در این مسیرها از توجه لازم و کافی برخوردار نیست.
وجود نقاط حادثه خیز با شیب های نامناسب و پیچ های تند و غیراستاندارد در کنار معضل فقدان آموزش و فرهنگ ترافیک و رعایت نکردن قوانین و مقررات رانندگی در جاده های اصلی و فرعی کشور از دلایل اصلی بروز حوادث متعدد در سطح جاده های کشور بوده و هست.
بی توجهی رانندگان به ویژه رانندگان وسایل نقلیه ای چون اتوبوس و مینی بوس به علائم راهنمایی و رانندگی در جاده های اصلی و فرعی کشور هر سال سبب بروز سوانح رانندگی مرگبار و فوت تعداد زیادی از مسافران می شود و هیچ بعید نیست که با ادامه این روند، میزان مرگ و میر ناشی از حوادث جاده ای در کشور امسال به حدود 30 هزار نفر افزایش یابد.
برخورد جدی با متخلفان، نصب دوربین های پیشرفته برای کنترل سرعت، استقرار دائمی گروه های متعدد پلیس راه و نصب تابلوهای مربوط به علائم رانندگی در سطح جاده ها برای کاهش حوادث رانندگی در کشور حداقل تدابیری است که انتظار می رود صورت گیرد تا امنیت جانی مسافران تامین شود.
از آنجا که بیش از 50 درصد از حوادث جاده ای کشور در30 کیلومتری مبادی ورودی شهرها رخ می دهد لازم به نظر می رسد که با استقرار نیروهای پلیس در فاصله 30 کیلومتری مبادی ورودی و خروجی شهرها میزان این حوادث کاهش یابد.
گرچه تلاش برای کاهش تلفات تصادفات جاده ای و شهری یک وظیفه ملی است و باید تمام وزارتخانه ها و سازمان های مسوول در قبال اتخاذ اقدامات پیشگیرانه بکوشند اما نمی توان نسبت به این واقعیت بی توجه بود که ساماندهی امنیت جاده ها و کاهش حوادث جاده ای در کشور به بسترسازی فرهنگ درست رانندگی نیازمند است زیرا بخش عمده این حوادث از عادات و رفتارهای انسانی سرچشمه می گیرد.
بخشی از تراژدی جاده های ایران از رفتارهای غیرمدنی برمی خیزد که نمونه های آن در رانندگی های درون شهری و خیابانی به کرات دیده می شود.
یکی از نمودهای رفتارهای دموکراتیک را می توان در شیوه رانندگی افراد جامعه دید که در این شاخص دموکراسی و رفتار مدنی، ایرانیان نمره قابل قبولی ندارند و آمار تکان دهنده و تاسف برانگیز تعداد کشته شدگان حوادث رانندگی شاهدی است بر این مدعا.
بسترسازی فرهنگی برای بهبود وضعیت رانندگی در شهرها و جاده ها از آن جهت ضروری است که دسترسی همگانی به جاده های امن از حقوق شهروندی و شاخصی از برقراری عدالت اجتماعی است. تامین امنیت جاده ای به عنوان جزئی مهم از سلامت جامعه نیازمند عزم ملی، برنامه ریزی جامع و هماهنگ در بخش های مختلف دولت مانند وزارتخانه های بهداشت، راه و ترابری، نهادهای آموزشی و اطلاع رسانی، نیروهای انتظامی و سازمان های غیردولتی است.
بحران ایمنی جاده ای و مرگ ومیرها و آسیب ها و هزینه های ناشی از حوادث رانندگی یکی از چالش های مهم سلامت، بهداشت عمومی و توسعه کشورها است و قربانیان اصلی آن افرادی هستند که اغلب آنها در سنین 15 تا 44 ساله و به ویژه جوانان هستند. در ایران حوادث رانندگی دومین علت مرگ ومیر بعد از بیماری های قلب و عروق را به خود اختصاص می دهد و بیشترین علت مراجعه به مراکز اورژانس و اتاق های عمل، حوادث رانندگی در اثر عدم ایمنی راه ها است.
این حوادث هم موجب از دست رفتن نان آور بسیاری از خانواده ها می شود و هم هزینه های ناشی از سوانح جاده ای با استناد به آمار سال 1384 بیش از شش هزار میلیارد تومان و برابر با پنج درصد تولید ناخالص ملی کشور است، در صورتی که میانگین جهانی هزینه های سوانح جاده ای بین یک تا دو درصد تولید ناخالص ملی کشورها است. صرف نظر از هزینه های اقتصادی و اجتماعی بسیاری که بروز حوادث و سوانح جاده ای بر خانواده ها و اقتصاد کشور تحمیل می کند، آمار بالای تصادفات نشان دهنده نقض حقوق بشر و سلامت شهروندان است و ضروری به نظر می رسد با طراحی مناسب جاده ها، تصحیح مدیریت حمل ونقل، بهبود استانداردهای وسایل نقلیه، وضع قوانین و مقررات مناسب و نصب علائم راهنمایی و هشداردهنده راه های پیشگیری از این حوادث مورد توجه جدی قرار گیرد چرا که تصادفات رانندگی و حوادث جاده ای همان قدر که قابل پیش بینی هستند، قابل پیشگیری هم هستند.