هموطن_ عصر حاضر عصر انفجار اطلاعات است و پيشنياز ورود و دسترسي افراد به اطلاعات و شبکه جهاني اينترنت زيرساخت مخابراتي مناسب است، در ايران سالهاست که تنها راه ارتباطي مرسوم استفاده از خدمات کند و لاکپشتي Diap-Up است اما دهها راه ديگر براي دستيابي به خدمات باند پهن (Broadband) وجود دارد: xDSL ، Wireless ، satellite و ... که سالهاست که با توجه به قوانين، مقررات و زيرساخت هاي مخابراتي موجود تکنولوژي هاي مبتني بر DSL و بيسيم بعنوان روشهاي مقرون به صرفه و دردسترس معرفي و زمزمه ميشوند. يکسال پيش بود که وزارت پست و تلگراف و تلفن که حالا ديگر به وزارت فناوري ارتباطات و اطلاعات تغيير نام داده بود به چند شرکت خصوصي بعنوان پيمانکار و مجري مجوز راه اندازي و ارائه سرويس هاي اينترنت پرسرعت با استفاده از بستر مخابراتي و بيسيم را ارائه کرد. در گزارش زير و به اختصار بعد از معرفي تکنولوژي DSL به بررسي روند ارائه اش در ايران خواهيم پرداخت:
DSL چيست ؟
براي اتصال به اينترنت از روش هاي متفاوتي استفاده مي گردد.مانند استفاده از مودم معمولي ، مودم کابلي ، شبکه محلي و يا خطوط DSL)Digital Subscriber Line). DSL روشي براي دستيابي به يک اتصال با سرعت بالا را با استفاده از کابل هاي معمولي تلفن (زوج سيمي که پشت دستگاه تلفن عادي ميشود) براي کاربران اينترنت فراهم مي نمايد.
ADSL چيست؟
انواع مختلفي از DSL وجود دارد که امکان اتصال به اينترنت را با سرعتها و امکانات مختلفي را ارائه ميکند. نوعي که عموما براي مصارف خانگي از آن استفاده مي شود Asymmetric-DSL يا ADSL يا DSL نامتقارن مي باشد که در بهترين شرايط، عملا امکان گرفتن اطلاعات تا سرعتي معادل 2Mbps و فرستادن اطلاعات تا سرعتي حدود 256Kbps را مهيا مي سازد. دقيقا به دليل متقارن نبودن سرعت ارسال و دريافت در اين تکنولوژي است که به آن Asymmetric-DSL يا DSL نا متقارن گفته ميشود.
مزاياي ADSL
- ADSL از همان زوج سيمهاي تلفن معمولي استفاده مي کند. و نيازي به سيم کشي جديدي از مرکز مخابرات يا ISP به سمت مشترکين نيست و لذا از اين جهت هيچ هزينه اي صرف نمي شود.
- در ADSL کاربر همواره به اينترنت متصل ميباشد و در عين حال مي توانيد از خط تلفن يا فاکس خود نيز همزمان استفاده کند، يعني خط تلفن کاربر هيچ وقت به دليل استفاده از اينترنت اشغال نمي شود.
- تجهيزات سخت افزاري استفاده از DSL بسيار ارزان قيمت هستند. (بر خلاف سيستمهاي ماهواره اي يا کابلي)و همچنين امکان داشتن Static IP و برخي امکانات فني و سرويس هاي ارزش افزوده ديگر نيز به راحتي قابل رائه هستند.
معايب ADSL
- مهمترين و مساله ساز ترين مشکل DSL اين است که کيفيت و سرعت انتقال داده بستگي به فاصله مشترک از مرکز تلفن دارد. يعني اگر محل کاربر در حوالي مرکز تلفن باشد با سرعت بيشتري به اينترنت متصل مي شويد و بالعکس. اين قضيه وقتي مساله ساز خواهد بود که فاصله مشترک از مرکز تلفن بيش از 5 کيلومتر باشد که در اين صورت معمولا استفاده از DSL مقدور نخواهد بود. البته در تهران بسبب تراکم بيش از حد جمعيت و مشترکين معمولا فاصله کاربر تا مرکز تلفن محلي کمتر از 5 کيلومتر است.
- کيفيت پايين سيمهاي تلفن و پوسيدگي احتمالي آنها نيز اثر نامطلوبي در ارتباط خواهد داشت که احتمالا و متاسفانه بعد از ارائه عمومي اين سرويس در کشور به بزرگترين معضل و دردسر مشترکين و ارائه کنندگان سرويس تبديل خواهد شد.
- سرعت دريافت داده نسبت به ارسال داده بمراتب بيشتر است البته اين موضوع براي مشترکين تک کاربر محسوس نخواهد بود ولي براي شرکتها و سازمانهاي که ميخواهند يک اشتراک را بين چندين کاربر تقسيم کنند ميتواند تا حدودي آزار دهنده باشد و آنها را مجبور به خريد کلاس هاي بالاتر و طبيعتا گرانتري خواهد کرد.
DSL چگونه کار ميکند ؟
به محيطي که داده ها از آن انتقال مي يابند مديا يا رسانه گفته مي شود. زوج سيم، کابل هاي کواکسيال (مثل کابل آنتن تلويزيون)، موجبر ها (لوله هايي فلزي با سطح مقطع مستطيل يا دايره شکل)، هوا و فيبرهاي نوري مهمترين رسانه هاي مخابراتي هستند. براي هر رسانه مخابراتي پارامترهايي به نام کرانه بالايي و پائيني فرکانس تعريف مي شود و منظور از آنها حداکثر و حداقل فرکانسي است که آن رسانه مي تواند با کيفيت مطلوب از خود عبور دهد. به اختلاف اين دو فرکانس پهناي باند يا Band Width مي گويند. زوج سيم که در سيستم تلفن شهري استفاده مي شود ضعيفترين رسانه مخابراتي از اين نظر مي باشد و محدوده عبور فرکانسي آن از صفر تا حدود 2 مگاهرتز مي باشد.اما در سيستمهاي تلفن ثابت شهري (PSTN) فقط از 4 کيلو هرتز اين محدود براي عبور صدا استفاده مي شود و بقيه باند فرکانسي آن آزاد ميماند که در واقع استفاده از اين باند فرکانسي بلااستفاده ايده اصلي و اوليه ساخت و استفاده از DSL مي باشد.در روش اتصال عادي Diap-Up از همان 4KHz پهناي باندي که در مکالمات صوتي عادي بکاربرده ميشود جهت انتقال داده استفاده مي شود و با استفاده از روشهاي پيچيده مدولاسيون ديجيتال و فشرده سازي اطلاعات، مي توان حداکثر به سرعت 56 کيلو بيت در ثانيه رسيد که در عصر انفجار اطلاعات سرعتي لاکپشتي است. حالا اگر باند فرکانسي ما از 4KHz به 2MHz افزايش پيدا کند! يعني تقريبا 500 برابر خواهد شد، واضح است که سرعت انتقال دادهايمان به شدت افزايش خواهد يافت. براي ADSL در عمل معمولا باند فرکانسي 30KHz تا 138KHz براي فرستادن اطلاعات و باند فرکانسي 138KHz تا 1.1Mhz براي گرفتن اطلاعات استفاده مي شود. در اين صورت با توجه به روشهاي مدولاسيون مورد استفاده مي توان به پهناي باند ديجيتالي اي تا 8Mbps دست يافت که معمولا براي بدست آوردن ضريب کيفيت سرويس دهي (QoS) بهتر عملا سرعتي حدود 1.5 تا 2 مگابيت در ثانيه در اختيار کاربران حرفه اي قرار مي گيرد.
با سرعت جت پرواز کنيد آنهم بدون اشغالي خط!
با توجه به اينکه باند فرکانسي 0 تا 4 کيلوهرتز که براي انتقال سيگنال هاي صوتي تلفني استفاده مي شود در ADSL دست نخورده باقي مانده است، مشترک مي تواند در عين اتصال به اينترنت تماس هاي تلفني خود را نيز بر قرار سازد. براي اين کار يک سوکت که در واقع يک فيلتر پايين گذر (LPF) است روي هر پريز تلفن نصب مي شود تا از ورود سيگنال هاي فرکانس بالا به داخل دستگاه تلفن جلوگيري شود. (در صورت موجود بودن سيم کشي مجزا براي data مي توان از يک Splitter مرکزي نيز استفاده کرد.) همچنين براي اتصال به اينترنت از طريق DSL به يک مودم DSL احتياج داريد که نوع معمولي آن قيمتي حدود 20 دلار دارد که در ايران اکثر شرکت هاي ارائه دهنده ADSL وعده امانت رايگان اين مودم در طول اشتراک را به مشترکان خود داده اند.
آن طرف سيم چه خبر است؟
سوئيپچ هايي که در مراکز مخابرات براي برقراري ارتباط تلفني نصب شده اند، به هيچ عنوان توانايي عبور فرکانس هاي بالاي 4 کيلو هرتز را ندارند. لذا هر اتفاقي که قرار است بيفتد، بايد قبل از ورود زوج سيم مشترک به سيستم هاي مخابراتي تلفن شهري بيفتد. براي اين کار دستگاه هايي به نام DSLAM يا DSL Acsess Multiplexer در مرکز مخابرات کار گذاشته مي شود. اين دستگاه توسط فيلترهاي فرکانسي، باند 4KHz اول هر زوج سيم را به سمت سوئيچ هاي مخابراتي مي فرستد و بقيه پهناي باند را براي اتصال به اينترنت استفاده مي کند. هر DSLAM قابليت اتصال صدها زوج سيم از طرف مشترکين را داراست و در نهايت از سوي ديگر با يک اتصال با پهناي باند خيلي زياد به اينترنت متصل است و به اين طريق تا وقتي که اين پهناي باند اشباع نشود مشترکين مي توانند با سرعت بالا و يکنواخت از اينترنت استفاده کنند و از آن لذت ببرند.
ورود اينترنت پرسرعت و مشکلات
در نهايت بعد از فراخوان وزارت ICT براي اعطاي مجوز ارائه اينترنت پرسرعت PAP 13 شرکت موفق به اخذ مجوز شدند که دو شرکت بعد از اعلام مهلت ابطال مجوز از سوي وزارتخانه در حالي که چند ماهي بيشتر به پايان مهلت انجام تعهد راه اندازي 20هزار پورتيشان نمانده بود مجوز خود را باطل کردند. از ابتداي ورود اينترنت پرسرعت به ايران مشکلات فني و اداري مرسوم شروع شد که در زير به بعضي از آنها ميپردازيم:
- دريافت ضمانت يک و نيم ميليارد توماني براي اعطاي مجوز PAP
- مشکل و کندي کار در ثبت سفارش،ترخيص و تحويل تجهيزات وارداتي
- عدم همکاري مراکز تلفن ثابت شهري در ورود کارشناسان و نصب تجهيزات مربوطه
- جلوگيري از نصب تجهيزات در بسياري از مراکز به بهانه کمبود جا و نبود امنيت کافي
- گلايه از نور چشمي شدن برخي PAPها و عدم رعايت عدالت و مساوات PAPها
- ارائه پيشنهاد خريد ساختمانهاي مجاور يا نصب کانکس در محوطه مراکز محلي و حتي پيشنهاد ادغام و ايجاد کنسرسيوم بين شرکتهاي داراي مجوز که اصل رقابت تجاري و تنوع کيفيت و خدمات را از بين ميبرد
افتتاح نمايشي سرويس اينترنت پرسرعت
با وجود تمام اين مشکلات و سختي ها صبح روز شنبه 20 دي ماه 83 مراسمي با عنوان "افتتاح رسمي سرويس اينترنت پرسرعت" با حضور سيد احمد معتمدي وزير ICT،مسعود داوري نژاد معاون ارتباطات راديويي و رئيس سازمان تنظيم مقررات وزارتخانه و مجري وزارتي پروژه و برخي ديگر از مديران مرتبط و روئساي شرکت هاي PAP در طبقه دوم هتل بزرگ تهران برگزار شد اما بايد بگويم که اين مراسم بيشتر نمايشي بود تا افتتاح واقعي اينترنت پرسرعت موعود. در گوشه اي از محل برگزاري مراسم چند کامپيوتر و نوت بوک تحت عنوان غرفه شرکتهاي PAP بظاهر به اينترنت پرسرعت وصل بودند که هر بازديد کننده عادي اي هم با قدم زدن بينشان متوجه ميشد که تنها دو غرفه از 6 غرفه موجود واقعا آنلاين بودند که يکي از آنها شرکتي بود که از چيزي حدود يک سال قبل (بهمن 82) اعلام کرده بود که سرويس ADSL اش در آن مرکز PSTN (شهيد مطهري) آماده ارائه است و تنها منتظر تاييد تعرفه هايش از سوي وزارتخانه است و ديگري تنها شرکت PAPي بود که شبکه عنکبوتي و بروکراسي اداري ايران را شناخته بود و بجاي استفاده از تکنولوژي ADSL به سراغ wireless broadband رفته بود.
همچنان منتظر باشيد!
عليرغم افتتاح رسمي پروژه فعلا شهروندان مي توانند با قيمتي ،حدود 40هزار تومان در ماه به سرويس نچندان پرسرعت 64/32 آنهم در برخي از 85 مرکز تلفن تهران دست پيدا کنند که اين قيمت به گفته وزير فناوري ارتباطات و اطلاعات براي سبد خانوار يک خانواده متوسط ايراني رقم بالايي است و بايد به زير 20 هزار تومان در ماه برسد. حتي سيد احمد معتمدي در بخش پاياني سخنراني اش در آن مراسم گفت حتي من هم قادر به تهيه اين سرويس با اين قيمت نيستم! البته شايد آقاي داوري نژاد (مجري پروژه از طرف وزارتخانه) وضعش بهتر باشد اما من نميتوانم با اين رنج قيمت از اين سرويس ها استفاده کنم!
البته يکي از ICPهاي بزرگ کشور سرويس ارزان قيمت تري (حدود 25هزار تومان در ماه) ارائه کرده که محدوديت ترافيک ماهانه اش يک گيگا بايت است که براي يک کاربر خانگي نسبتا حرفه اي بسيار کم و نا متناسب است!
ICP بزرگ ديگري هم اقدام به ارائه اينترنت پرسرعت بي سيم در بخشي از تهران کرده که سرويس 128/32 اش را ماهيانه 40 هزار تومان ارائه ميکند اما امکان متحرک بودن کاربر و رومينگ بين BTSهاي مختلفش را واگذار نميکند.
با اين گستره محدود ارائه و قيمت نسبتا بالاي اشتراک ماهيانه احتمالا به صلاح مشترکين مياني و کاربران خانگي حرفه اي است که تا افزايش مراکز ارائه دهنده و افزايش رقابت در بازار منتظر بمانند و همچنان سرويس لاک پشتي خود را تحمل کنند.
روزشمار اينترنت پرسرعت در ايران
بهار 81 بود که مديرعامل وقت شرکت مخابرات استان تهران قول نصب و راه اندازي سرويس اينترنت پرسرعت از طريق خطوط ISDN BRI64 را تا پايان سال داد که البته اين وعده خوشبختانه هيچگاه عملي نشد ! از اين رو ميگويم خوشبختانه که ISDN يک تکنولوژي قديمي و تقريبا منسوخ شده بود که تجهيزات و راه اندازي آن مستلزم هزينه هاي پنهان و آشکار زيادي بود.
2 شهريور 81: معاون توسعه و مهندسي شركت مخابرات استان خراسان خبر از آمادگي شركت مخابرات استان خراسان براي خطوط پرسرعت اينترنت به مشترکان داد.
14 بهمن 81 : خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران مصاحبه سيد محمد مهدي طباطبايي، مدير عامل موسسه پيام كيش را روي خروجي خود منتشر کرد که در آن اعلام شده بود مسئولان جزيره کيش با نصب سوئيچ‌ هاي ديجيتال جديد، امكان استفاده از تلفن‌ هاي تصويري و اينترنت پرسرعت را فراهم آورده ‌اند و همزمان با جشن ‌هاي سالگرد انقلاب، كار واگذاري خدمات تلفن همراه تصويري و اينترنت پرسرعت آغاز خواهد شد.
شهريور 82: بر اساس مفاد مواد ‌‌٢٨ و ‌‌١٢٤ قانون برنامه‌ي سوم توسعه‌ي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي و آيين نامه‌ي اجرايي مربوط به مصوبه‌ي مورخ ‌‌٧٩/١٢/٦ هيات وزيران، پروانه‌ي ارائه‌ي خدمات عمومي انتقال داده‌ها با ضمانت 1/5 ميليارد توماني به شركت عصر و انتقال داده‌ها وابسته به عصر دانش افزار واگذار شد.
22 دي 82: اولين مركز ارائه‌دهنده‌ي خدمات اينترنت پرسرعت راه اندازي شد اولين مركز ارائه‌دهنده‌ي خدمات اينترنت پرسرعت با ظرفيت اوليه‌ي ‌‌٢ هزار پورت توسط شركت عصر دانش افزار راه اندازي شد.
7 بهمن 82: اينترنت پرسرعت در منطقه‌ شهيد مطهري آماده‌ سرويس دهي شد. در سمينار فناوري DSL اعلام شد در حال حاضر سرويس اينترنت پرسرعت در منطقه‌ي شهيد مطهري آماده سرويس دهي است كه با تاييد قيمت‌ها و ضوابط از سوي شركت مخابرات از ‌٢ هفته‌ي آينده كاربران مي‌توانند از اين سرويس‌ها استفاده كنند که اين دو هفته تا چيزي حدود يکسال بعد به درازا انجاميد!
15 فروردين 83: سرويس اينترنت پرسرعت ارائه نمي‌شود و چنانچه اين كار انجام شود قاعدتا بايد از طريق كانال‌هاي غيرقانوني انجام شود، در غير اين صورت همه‌ي شركت‌هاي دارنده‌ي مجوز PAP بايد قادر به ارائه‌ي سرويس مورد نظر باشند! مهندس صحراپور” مديرعامل شركت داده‌پردازي فن‌آوا در گفت‌وگو با خبرنگار سرويس فناوري اطلاعات خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، با بيان اين مطلب در مورد مشكلات شركت‌هاي PAP ، اظهار داشت: وزارت ارتباطات و شركت مخابرات موظف‌اند تا به همه‌ي شركت‌هاي دارنده‌ي مجوز، سرويس يكسان و همزمان، با توجه به قراردادهاي به امضاء رسيده ارائه كنند، اما به خاطر آماده نبودن دستورالعمل‌هاي اجرايي، مشخص نبودن نرخ‌ها و تعرفه‌ها براي شركت‌ها هيچ يك از شركت‌ها هنوز سرويس اينترنت پرسرعت ارائه نمي‌كنند.
2 خرداد 83: اينترنت پرسرعت در استان گلستان راه‌اندازي شد.
9 مرداد 83: داوري نژاد: تكليف فضاي اختصاصي به ارايه‌دهندگان اينترنت پرسرعت طي هفته‌ي آتي مشخص مي‌شود. وي در رابطه با مسايلي كه شركت‌هاي دارنده‌ي مجوز PAP به عنوان مشكل خود جهت ارائه‌ي سرويس عنوان كرده‌اند، اظهار داشت: در پروانه‌ي صادر شده براي شركت‌هاي PAP مدت يك سال براي عملي كردن تعهدات، فرصت قرار داده شد تا زمان كافي جهت هماهنگي مسايل متعدد فني، انساني و حراستي موجود در راستاي ورود بخش خصوصي به ساختمان‌هاي مخابرات وجود داشته باشد.وي، ادامه داد: در برخي از مواد به فرصت‌هاي كاري نياز داشتيم تا رويه‌ها و فرم‌هاي قراردادها مشخص شود و در حال حاضر شركت‌ها نسبت به زماني كه پروانه‌ي آن‌ها صادر شده، مهلت دارند تا به تعهدات خود عمل كند.
22 آذر 83: مدير عامل شرکت PAP فناوا: تعداد شركت‌هاي فعال در زمينه‌ي PAP بايد به تعداد انگشتان دست تقليل يابد،انجام طرح ارائه‌ي اينترنت پرسرعت موفقيت‌آميز نبوده است!
20 دي 83: افتتاح رسمي سرويس اينترنت پرسرعت
وزير ارتباطات:خريدن اينترنت پرسرعت براي خود من هم مشكل است! محاسن كاهش تعرفه‌ي اينترنت براي توسعه‌ي IT بيشتر از تبعاتش است
20 دي 83: با وجود باقي ماندن تنها دو ماه از پايان ضرب الاجل تعيين شده براي شرکتهاي PAP تنها از۱۱ شرکت ارايه دهنده اينترنت پرسرعت (PAP) تنها سه شرکت موفق شدند به ضربالاجل برسند! و در صورت عدم ارايه به موقع ، مبلغ يک ميليارد ۲۰۰و ميليون تومان را به عنوان حق مجوز از دست مىدهند!