بحث جايگزين كردن خودروهاي فرسوده از چهارم بهمن سال 82 به صورت جدي با هدف افزايش توليد، آزادسازي واردات و كاهش آلودگي هوا از سوي شركت سايپا آغاز شد.

در نظر گرفتن امتياز براي واردكنندگاني كه خودروي وارداتي را جايگزين خودروي فرسوده كنند، با توجه به مشكلات بخش واردات خودرو تاثير چنداني بر روند اجرايي اين طرح در اين بخش نداشت.

جمع‌‏آوري 58 هزار پيكان فرسوده از شهر تهران، اولين مرحله از يك برنامه چند ساله در اين طرح بود كه شركت ايران خودرو در مسير اجرايي آن گام برداشت و در راستاي برنامه‌‏ريزي‌‏هاي صورت گرفته، قرار است كه در سال 84 نيز200 هزار و در سال‌‏هاي بعد400 هزار دستگاه مدل‌‏هاي قديمي پيكان جمع‌‏آوري شود.

قريب نيمي از حدود پنج ميليون خودرويي كه در ايران تردد مي‌‏كنند، قديمي و فرسوده هستند و از آنها به عنوان يكي از عوامل آلودگي هوا در شهرهاي بزرگ به خصوص تهران نام برده مي‌‏شود.

بر اساس آخرين طرح ارايه شده از سوي دولت در سال گذشته، خريد و فروش خودروهاي فرسوده از سال آينده ممنوع خواهد شد و خريد و فروش خودروهاي فرسوده در شهرهاي تهران، مشهد، اصفهان، تبريز، شيراز، كرج و اراك از سال آينده فقط به صورت اسقاطي امكان‌‏پذير است. براساس مصوبه دولت، هر خودرويي كه نتواند برچسب معاينه فني دريافت كند، فرسوده محسوب مي‌‏شود.

در مصوبه دولت، خودروهاي شخصي چهار سيلندر با عمر بالاي30 سال، شش سيلندر با عمر بالاي 27 سال و هشت سيلندر با عمر بالاي 25 سال خودروهاي فرسوده به حساب مي‌‏آيد. تحرك اجرايي طرح جايگزيني خودروهاي فرسوده پس از امضاي قرارداد با شركت رنو نيسان براي توليد سالانه 300 تا 500 هزار دستگاه خودرو ال-90 بيشتر شد.

طرح خروج خودروهاي فرسوده در بخش وسايط حمل و نقل عمومي نيز با خروج تدريجي اتوبوس و ميني‌‏بوس و تاكسي هاي فرسوده سرعت بيشتري يافت.حدود20 هزار دستگاه ميني‌‏بوس فرسوده در كشور وجود دارد كه بايد از رده خارج شوند، اين در حالي است كه تا سال 85 اين تعداد ميني‌‏بوس‌‏هاي فرسوده در كشور به 35 هزار و500 دستگاه مي‌‏رسد كه هم‌‏اكنون تعداد بسيار اندكي از آنها از سيستم ناوگان حمل و نقل خارج شده‌‏اند.

اين در حالي است كه تردد ميني‌‏بوس‌‏هاي فرسوده در سيستم حمل و نقل شهري و جاده‌‏اي يكي از مواردي است كه امنيت شبكه حمل و نقل مسافر را به خطر مي‌‏اندازد و نوسازي آن يك ضرورت ملي است.

براساس گزارش‌‏هاي موجود، از زمان تصويب طرح از رده خارج كردن خودورهاي فرسوده در هيات دولت تاكنون، هزينه اجرايي آن بيش از 20 ميليارد تومان برآورد شده است.

بيش از يك ميليون و 900 هزار دستگاه خودرو با قدمت 20 سال در كشور وجود دارد كه از اين تعداد بيش از يك ميليون و 400 دستگاه داخلي و 500 هزار دستگاه وارداتي بوده است.مديرعامل شركت خودروسازي سايپا، تعداد خودروهاي فرسوده بيش از 10 سال را دو ميليون و 420 هزار دستگاه دانست و گفت: از اين تعداد يك ميليون و 800 دستگاه داخلي و باقي آن وارداتي بوده است.

وي، با ذكر این که در كشورهاي پيشرفته سن فرسودگي خودروها حدود10 سال است، گفت: اگر قبل از 10 سال خودرو نتواند استاندارد تعريف شده محيط‌‏زيست را داشته باشد، از رده خارج خواهد شد.وي عنوان كرد: يك ميليون و 900 دستگاه وضعيت خيلي نامناسبي دارد كه متوسط آلايندگي اين خودروها سه برابر حد مجاز برآورد شده است. يعني بيش از 22 برابر حد مجاز يورو 2 است كه اگر يك خودرو خارج شود 22 خودرو مي‌‏توانند جايگزين اين خودروها شوند.در فاز دوم طرح از رده خارج كردن خودروهاي فرسوده، سايپا موفق به خروج 700 خودروي فرسوده در طرح جديد شده كه شامل خودروهاي وارداتي و ساخت داخل است.

تسريع در اجراي اين طرح در سال آينده بستگي به تخصيص بودجه و اعتبار لازم به آن و همچنين اجرايي شدن واردات خودرو با توجه به تعرفه 100 درصد آن دارد، اين درحالي است كه آلودگي هواي كشور به ويژه در كلان شهرهايي چون تهران سرعت، دقت و هماهنگي‌‏هاي بيشتري در حوزه اجرايي اين طرح و طرح‌‏هاي مشابه آن را مي‌‏طلبد.