هموطن- محمد فواد رحمان‌سرشت -با توسعه ارتباطات و فناوری اطلاعات، دامنه گسترش آموزش به شیوه الکترونیکی نيز گسترش یافته است. جهان امروز به سرعت به سمت این فناوری در حرکت بوده و این خود دلیلی برای اهمیت دادن به آن در کشور ایران است. در این خصوص نظر 2 نفر از کارشناسان این عرصه را جویا شدیم که در پی می‌آید:
مهندس سعید سعادت، مدیر مجتمع فنی تهران و کارشناس آموزش الکترونیکی در گفت‌و‌گو با خبرنگار هموطن سلام در خصوص آموزش الکترونیکی گفت:
تعاریف مختلفی راجع به آموزش الکترونیکی به عنوان یک تکنولوژی، مطرح می‌شود، اما به هر حال هر نوع آموزشی که متکی به ابزار الکترونیکی مانند سی دی، اینترنت یا حتی نوارهای صوتی باشد، آموزش الکترونیکی تلقی می‌شود، اما شاید تعاریف جدید معتبرتر باشد، به طوری که از ابزاری که تعامل بین فراگیر و برنامه آموزشی را برقرار کند، مثل آموزش‌های مبتنی بر وب، هم به آموزش الکترونیکی یاد می‌شود.

جایگاه الکترونیکی در ایران
وی در خصوص جایگاه الکترونیکی در ایران معتقد است: همواره با تکنولوژی‌های جدیدی که در دنیا مطرح می‌شود، فاصله زمانی چندین ساله داریم و خواهیم داشت، اما خوشبختانه آموزش‌های متکی به سی دی، اخیرا در کشور جایگاه مناسبی را در حال پیدا کردن است.
این کارشناس افزود: اما آموزش‌های مبتنی بر وب (از طریق اینترنت) هنوز جایگاه مناسبی را پیدا نکرده و امیدوارم در سالهای آتی با پیشرفت‌هایی در زمینه خطوط مخابراتی و ارتباطاتی که در کشور برقرار می‌شود و همچنین گسترش ارتباط فیبرنوری، بهبود جایگاه آموزش الکترونیکی در ایران نیز به دنبال آن حاصل شود.
سعادت خاطرنشان کرد: از سوی دیگر باید در این خصوص فرهنگسازی لازم صورت بگیرد، به هر حال دنیا با توجه به مزایای فوق‌العاده این فناوری به سرعت به سمت آن در حرکت است.
از همه مهمتر معضلات فعلی که در خصوص رفت و آمد دانش‌پژوهان برای آموزش وجود دارد -ترافیک و آلودگی هوا - این فناوری می‌تواند این 2 مقوله را کاهش دهد.
از مزایای دیگر می‌توان به ارائه آموزش‌های استاندارد در این فناوری اشاره کرد، به هر حال تهیه کنندگان و سرویس‌دهندگان این نوع آموزش از یک استاندارد مشخص تبعیت می‌کنند و این آموزش در سراسر کشور به صورت استاندارد و یکسان اجرا خواهد شد.
در شیوه سنتی به طور مثال درسی مانند فتوشاپ که در تهران ارائه می‌شود ممکن است در شهرستان یا استان دیگر کشور به صورت جداگانه به شیوه‌ای دیگر تدریس و آزمون برگزار شود و گرچه برای هر 2 نقطه مدرک مشابهی ارائه شود، اما از لحاظ مهارتی ممکن است کاملا متفاوت باشند.
اما در آموزش‌های الکترونیکی این معضلات بسیار کمرنگ خواهد شد و عدالت در آموزش اجرا شده و حتی شخصی که در نقطه‌ای دور افتاده و با کمترین امکانات ICT به کسب مهارت از این طریق می‌پردازد با شرایطی برابر با دیگر نقاط کشور از آموزش بهره‌مند می‌شود.
سعادت گفت: آموزش‌های الکترونیکی تنها محدود به دروس کامپیوتر نمی‌شود و حتی علوم انسانی را می‌توان با استفاده از ICT و شبکه اینترنت به صورت online آموزش داد و در حقیقت آموزش الکترونیکی بستری مناسب برای آموزش کلیه دروس علوم انسانی، پزشکی، فنی مهندسی و کامپیوتر است.
وی در خصوص مشکلات در مسیر تحقق e learning در ایران گفت: مشکلات فراوانی در این راستا وجود دارد که یکی هزینه‌های استفاده از اینترنت است که محدودیتی برای بهره‌مندی همگان به دلیل مشکلات اقتصادی آنها ایجاد می‌کند و خطوط مخابراتی نیز امکان ارتباط مالتی‌مدیا را به‌خوبی ندارد که خود مشکلات بزرگی بر سر راه آموزش در عدم برخورداری فراگیر از کیفیت مطلوب است.
مسئله دیگر این است که فرهنگسازی مناسب و کافی هم برای آموزش الکترونیکی و معرفی مزایای آن برای مردم نشده است تا مردم جذب آن شده و از آن استقبال کنند و از طرف دیگر شرکت‌های نرم‌افزاری و تولید محتوا هم به صورت جدی روی این موضوع کار نکرده‌اند و شاید یکی از علت‌های آن نهادینه شدن این شیوه آموزش در کشور باشد.
سعادت اظهار داشت: به طور طبیعی اگر آموزش الکترونیکی در کشور گسترش یابد، برای بسیاری از شرکت‌ها توجیه اقتصادی ایجاد می‌کند که به سمت تولید محتوا برای آن بروند.
اما چون تولید محتوا باعث توسعه امورفرهنگی کشور می‌شود و ما را از مصرف کنندگی صرف خارج می‌کند، دولتمردان در این زمینه باید چاره‌ای اندیشیده و بودجه‌ای را برای آن اختصاص بدهند که خارج از مسائل اقتصادی، به منظور توسعه فرهنگی در این زمینه، حرکت‌های جدی آغاز شود.
وی در پاسخ به این سوال که آیا آموزش الکترونیکی روزی جایگزین نوع سنتی خواهد شد، تصریح کرد: تصور می‌کنم آموزش الکترونیکی مکملی برای آموزش سنتی است و ضرورت این آموزش ایجاب می‌کند که تعاملی بین استادان و دانشجویان برقرار شود و درحقیقت می‌تواند آموزش‌های سنتی را تسهیل کند.
اما ممکن است در آینده‌ای دور، شرایط طوری شود که آموزش الکترونیکی به نوعی جایگزین آموزش‌های سنتی شود، اما به هر حال تعاملات اجتماعی چون در هر فرهنگی لازم است، بنابراین مدارس و کلاس‌های فیزیکی همواره جایگاه خاص خود را خواهند داشت.

چشم انداز دولت برای آموزش، روشن باشد
مهندس منصور دهستانی، کارشناس آموزش الکترونیکی هم در اینباره به خبرنگار ما گفت:
دید کلی و چارچوب مفهومی نسبت به فناوری اطلاعات نداریم، چه در نظام آموزشی در مقاطع ابتدایی تا دبیرستان و چه در مقطع دانشگاهی و چه بعد از آن، چارچوب مفهومی آگاهی الکترونیکی آموزش داده نمی‌شود.
این که علت بهره‌گیری از IT چیست در حالی که اکثر کشورها برای بهینه کردن فعالیت‌ها به سمت IT می‌روند، در ایران استفاده از آن تنها به استفاده ابزاری محدود شده که خود نقص بزرگی است.
از نظر یونیسف، آموزش برای دانستن برای کار و زندگی برای با هم بودن در قالب یک شهروند و برای توسعه تعریف می‌شود. برای توسعه کشور باید بستر آمادگی الکترونیکی فراهم شود و مردم بدانند که هدف آموزش از هر نوع، چه چشم اندازی دارد. در کشورهای پیشرفته ابتدا مسئله طرح و برای حل آن از فناوری‌های نوین استفاده می‌شود درحالی که در کشور ما ابتدا فناوری وارد می‌شود و پس از آن به فکر می‌افتیم که این با این فناوری جدید چه باید کرد؟

تکفا اقتدار کافی را در اطلاع رسانی عمومی نداشت
دهستانی تاکید کرد: باید به سمت آموزش‏های فرد محور، مادام العمر و پویا برویم.
وی معتقداست: آموزش باید مبتنی بر برنامه‏ریزی دقیقی باشد که منجر به کسب وکار مناسب برای افراد در جامعه شود.
اين کارشناس به بودجه تکفا اشاره کرد و گفت: تکفا برنامه خوبی برای بالا بردن پیش نیازهای آگاهی دستگاه‏های دولتی بود، اما اقتدار کافی را در اطلاع رسانی عمومی نداشت. بودجه تکفا بین شرکت‏هایی در خرید سخت‏افزار هزینه شد، اما در میان مردم آگاهی بر روند آن هنوز وجود دارد. بودجه تکفا یک ششم صادرات شکلات سوئیس است و نمی‏توان گفت که این طرح هزینه کافی برای توسعه IT در همه ابعاد بوده است بنابراین مبسوط شدن و محدود شدن این بودجه برای به ثمر رسیدن چند طرح اساسی راهی بهتر بود.
از سویی اتفاقات خوبی در زیر ساخت مخابرات کشور افتاده است، به گونه‏ای که رشد اینترنت در ایران در سال 2005 نسبت به 2004، 1500 برابر شده است و جهش دررتبه ایران از 102 در ICT جهان به 70 رسیده است که این مسئله مطلوب اما برای مطلوب‏تر شدن باید تلاش کرد.
برای اصلاح محتوای آموزشی سنتی ابتدا باید محتوا را بازنگری کرد سپس دوباره طراحی و بعد مهندسی مجدد روی آن صورت گیرد.
دهستانی گفت: باید همزمان با تجهیز زیر ساخت مخابراتی، متولی آموزش در کشور، چارچوب مفهوم سایت‏های آموزشی خود را تعریف کند و معیارهای لازم و مناسب که یک سایت آموزشی در پاسخگویی نیاز آموزش کشور را لازم دارد، در آن قرار دهد.
محتوای آموزشی کشور باید قبل از دیجیتالی شدن بازنگری و به روز شود و محتوای آموزش الکترونیکی باید متناسب با کسب و کار در دنیای امروز باشد.
این محتوا باید همراستا با فناوری‏های جدید و کاربرد آن باشد. در این مسیر تعامل دولت با ملت بسیار پر اهمیت است و در فرهنگسازی آموزش الکترونیکی نیز دولت باید مردم را از مزایای آموزش الکترونیکی آگاه سازد و در این مسیر، ملت هم با عزم ملی کار را دنبال کنند.
مدیر پژوهشی مجتمع فنی تهران اضافه کرد: نباید ایران را با کشورهایی همچون ژاپن تنها به دلیل این که هر 2 کشور آسیایی هستند مقایسه کرد، بلکه باید با کشوری همگون وهم شرایط خود از لحاظ هرم جمعیتی، پیشینه تاریخی و ... مقایسه کرد.
آگاهی مردم باید بالا رود. سازمان های ذیربط هم در نشست‏های مشترک، چارچوبی را برای بالا بردن آگاهی الکترونیکی مردم تعیین و تبیین کنند و برنامه‏های لازم هم برای آن تهیه شود.
دهستانی اظهار داشت: باتوجه به این که معتقدم آگاهی مدیران کشور از فناوری‏های نوین بسیار بالاست، اما در صورت نیاز باید آموزش‏های لازم در سطح مدیریت کلان برای آشنایی با فناوری‏های نوین صورت بگیرد و هماهنگی و بودجه لازم برای اجرای پروژه‏ها فراهم شود.
دهستانی به مبنای آموزش الکترونیکی اشاره کرد و گفت: آموزش الکترونیکی می‏تواند Offline باشد، به طوری که نرم افزار را در اختیار فرد قرار دهیم، یک کد فعال سازی از طریق اینترنت برای چند دقیقه گرفته شده و ارتباط به اینترنت قطع شود. آموزش الکترونیکی تنها به مفهوم ارتباط مستمر online نیست، اما قسمتی که برای فعال سازی دوره است باید الکترونیکی باشد.
بنابراین آموزش الکترونیکی می‏تواند ترکیبی باشد و نیازی به Real time بودن آن نیست. در زمان تدریس نیز الزامی به برقراری ارتباط چهره به چهره online از طریق شبکه اینترنت نیست و فضای طراحی نرم افزارها در جهان تصویری متعامل شده است که ارتباط چهره به چهره توسط نرم‏افزار صورت می‏گیرد.

آموزش الکترونیکی بی‏برنامه سرعت بخشیدن به افزایش بیکاران است
آموزش الکترونیکی برای آموزش‏های مهارت محور، کاربردی ندارد، زیرا آموزش الکترونیکی دانش محور است و برپایی کارگاه‏های علمی نتیجه مطلوبی در این روش حاصل نمی‏کند و این کار هزینه بیشتری نسبت به شیوه سنتی داشته و عمدتا زمانبر است.