هموطن – محمد فوأد رحمان‌سرشت-شاید شما هم به عنوان یک شهروند ایرانی در انتظار بهره‌ مندی از خدمات تجارت الکترونیکی باشید. بارها شنیده‌اید که به راحتی می‌توان پشت یک دستگاه کامپیوتر نشست و بدون اتلاف انرژی، زمان و هزینه‌های گزاف و رفتن به مسیرهای طولانی، پس از رویت یک فروشگاه الکترونیکی در مونیتور کامپیوتر، خدمت یا جنس موردنظر را سفارش داد.
البته این که شهروندان ایرانی بتوانند به راحتی تجارت الکترونیکی را ، آن هم در سطح بین‌المللی برقرار سازند، ظاهرا هنوز به مثابه رویایی خیال‌انگیز تبدیل شده است.
اما با این حال دست‌اندرکاران و مسئولان و خصوصا وزارت بازرگانی به عنوان متولی تجارت الکترونیکی در کشور، مطالعات، تحقیقات و فعالیت‌های بسیاری را در پایه‌ریزی و بنیان ساختار تجارت الکترونیکی ملی در مرحله اول و به امید خدا تجارت الکترونیکی بین‌المللی در مرحله دوم انجام داده‌اند.
در این میان اتاق بازرگانی به عنوان بخشی کلیدی که اعضای آن را شرکت‌های متعدد تجاری تشکیل می‌دهند می‌تواند در تبیین ساختار مناسب و ایجاد زمینه لازم در بهره‌مندی این اعضا از مزایای تجارت الکترونیکی نقشی مثبت ایفا کند. به همین علت بر آن شدیم تا در گفت‌وگویی کوتاه با یکی از مسئولان اتاق بازرگانی تهران وضعیت تجارت الکترونیکی و نقش اتاق را در این راستا جویا شویم :
دکتر جمشید عدالتیان، نایب رئیس اتاق بازرگانی و صنایع و معادن تهران در گفت‌وگو با خبرنگار هموطن‌سلام در زمینه فعالیت‌های صورت گرفته از سوی وزارت بازرگانی درخصوص بسط و گسترش تجارت الکترونیکی گفت: براساس قرارداد بسته شده از سوی وزارت بازرگانی با شرکت راهبر این وزارتخانه زمینه گسترش تجارت الکترنیکی را در 6 رشته مورد بررسی قرار داد و در این خصوص رایزنی‌هایی با چند شرکت خارجی از اروپا و مالزی صورت گرفت.
وی افزود: با ممیزی‌های صورت گرفته تحقیقات انجام شده تایید شد، اما با آغاز به کار دولت جدید اجرایی شدن این تحقیقات نیز به تصمیم‌گیری‌های وزارتخانه و وزیر جدید منوط شد.
عدالتیان زمینه‌های اصلی این تحقیقات را در رشته‌های بانکداری، توریسم، قطعات خودرو، خرده ‌فروشی و صنایع پتروشیمی عنوان کرد و یادآور شد: بدیهی است در این راستا و برای گسترش تجارت الترونیکی بسترسازی مناسب در زمینه‌های مخابراتی، اقتصاد کلان و خرد و به خصوص زمینه‌سازی فرهنگی از الزامات دولت به شمار می‌رود. به این ترتیب امیدواریم با توجه دولت به چنین ملزوماتی شاهد اجرایی شدن تحقیقات صورت گرفته در آینده‌ای نزدیک باشیم.
این کارشناس تجارت الکترونیکی در مورد مشکلات پیش روی تجارت الکترونیکی گفت: این نوع از داد و ستد در ایران با 2 مشکل عمده نبود زیرساخت‌ها و عدم فرهنگ‌سازی مناسب روبه‌روست.
عدالتیان در تشریح زیرساخت‌ها اظهار داشت: واقعیت این است که ملزوماتی چون اینترنت پرسرعت، تلفن ثابت و همراه به تعداد کافی، کارت‌های اعتباری و بانکی در ایران برای همگان فراهم نیست.
وی با اشاره به مشکلات فرهنگی موجود نیز تصریح کرد: اگرچه در حال حاضر 4 میلیون و 600 هزار کاربر در ایران از خدمات اینترنت استفاده می‌کنند و تعداد آنها تا 10 سال آینده به 20 تا 25 میلیون نفر نیز خواهد رسید، اما مردم ما همچنان با خرید از طریق اینترنت بیگانه هستند.
نایب رئیس اتاق تهران افزود: تجارت الکترونیکی در ایران در زمینه خرده‌فروشی و اجناس فروشی بخصوص در مورد لوازم خانگی و کالای بادوام از زمینه‌های فعالیت مناسبی برخوردار است، اما متاسفانه تاکنون پشتیبانی قابل توجهی به ویژه از سوی دولت صورت نگرفته است.
عدالتیان تاکید کرد: این نوع نوین از داد و ستد تا زمان ایجاد فرهنگ عمومی استفاده از آن نیازمند حمایت‌های تشویقی دولت است.
وی به نبود شبکه حمل و نقل بخصوص شرکت‌های فعال در این زمینه به عنوان یکی از مهمترین موانع پیش روی تجارت الکترونیکی در ایران یاد کرد و افزود: وقتی افراد حرکت نمی‌کنند باید کالاها به حرکت درآیند و این امر نیازمند وجود شرکت‌های قدرتمند حمل و نقل و شبکه انتقال برای فعالیت آنهاست، اما متاسفانه در حال حاضر تنها شرکت پست در حال فعالیت، آن هم به صورت محدود است.
عدالتیان اظهار داشت: در این زمینه نیازمند ایجاد اندیشه‌ای مدون برای به حرکت در آوردن کالا در سراسر کشور هستیم.
نایب رئیس اتاق تهران ادامه داد: قوانین مربوط به تجارت الکترونیک در ایران اندک و ناقص است برای مثال در این قوانین اشاره‌ای به کپی‌رایت و حمایت از مصرف‌کننده نشده است ؛ به این معنی که در صورت عدم رضایت خریدار پس از دریافت کالا تکلیف چیست یا به عنوان مثال دیگر می‌توان به نبود گارانتی‌ها و وارنتی‌ها و سرویس‌هایی از این دست اشاره کرد.
وی تصریح کرد: با این تفاسیر می‌توان گفت استفاده از تجارت الکترونیکی مشکل نیست، اما مسائل و مشکلات حاشیه‌ای و عدم سوددهی آن ،] انگیزه بخش خصوصی را از حضور در این نوع از داد و ستدها کاهش می‌دهد.
عدالتیان تجارت الکترونیکی را سودآور ارزیابی کرد و گفت: رشد اقتصادی جهان 3 درصد بیشتر نیست، اما رشد سالانه تجارت الکترونیکی بالغ بر 20 درصد است.
نایب رئیس اتاق تهران ادامه داد: متاسفانه در ایران همواره ورود یک تکنولوژی جدید ثمری جز سرخوردگی به همراه ندارد. برای مثال سیستم بانکی با نقایص موجود در کاربری از کارت‌های اعتباری و ایجاد صف‌های طولانی مردم را نسبت به این نوع از ارائه خدمات بشدت بدبین کرده است و این در حالی است که در دیگر کشورها مردم از هر فناوری جدیدی به بهره‌مندی بیشتری از آسایش دست می‌یابند.
عدالتیان درخصوص فعالیت‌های اتاق بازرگانی درخصوص تجارت الکترونیکی گفت: اتاق تهران درنظر ندارد با دخالت مستقیم در این امر به دولتی مستقل با هزاران شرکت عضو تبدیل شود، اما آمادگی دارد با ارائه کمک به دولت ، مجلس ، قوه قضائیه و شرکت‌ها، ایجاد زمینه‌های فرهنگی، معرفی شرکت‌های فعال در این زمینه به اعضای خود و تشویق اعضا به سرمایه‌گذاری در این نوع تجارت و همچنین برگزاری نشست‌ها و سمینارهایی در این خصوص به گسترش تجارت الکترونیکی در کشور یاری برساند.
وی افزود: با تخصیص بودجه‌ای سنگین مدت‌هاست که اتاق تهران نسبت به اتوماسیون فعالیت‌های خود اقدام کرده است و امید می‌رود تا سال آینده بسیاری از کارها در اتاق از این طریق صورت گیرد و اعضا به راحتی از طریق اتوماسیون به خدمات آن دسترسی یابند. برای مثال تا سال آینده گواهینامه مبداء به صورت الکترونیکی صادر خواهد شد.
عدالتیان حجم مبادلات مستقیم کالا به صورت الکترونیکی را در حال حاضر 10 میلیارد تومان عنوان کرد و افزود: اگر تمام انواع مبادلات الکترونیکی خدمات و اطلاعات را در این زمینه محاسبه کنیم حجم این نوع از تجارت بالغ بر یک میلیارد دلار نیز خواهد شد.