هموطن-علی محمد آقازمانی- این شکاف ، به دلیل نابرابری های مختلفی است که در معضلات سنتی بشر امروزی مانند عدالت ، برابری زن و مرد ، گسترش ابزارهای ارتباطی و آموزشی و ... مشاهده می شود . گزارش امروز را به بررسی این پرسش اختصاص داده ایم که آیا روند گسترش سرزمین دیجیتال در سال های آینده ، باز هم شکاف دیجیتالی را بیش تر خواهد کرد یا خیر!

شکافی الکترونیکی
یک پژوهش که در مورد اقتصاد کلان اخیرا در ایالات متحده صورت گرفته ، حاکی از این مطلب است که نیمی از جامعه آماری شرکت کنندگان در این پژوهش ، به آینده اقتصادی برترین قطب اقتصادی جهان امیدوار نیستند. فاصله طبقاتی در کشوری که به عنوان ابرقدرت اقتصادی و علمی جهان محسوب می شود ، دائما در حال افزایش است .
اگر چه در فهرست ثروتمندترین افراد جهان ، بالاترین رتبه ها مختص به ثروتمندان آمریکایی است ، اما میلیون ها بیکار ، بی سواد و مهاجر سرخورده ، در کنار رفتارهای میلیتاریستی دولت مردان این کشور ، وضعیت اقتصادی متزلزلی را نسبت به دهه نود برای این کشور به ارمغان آورده است .
وضعیت در کشورهای آفریقایی که به مراتب بد تر از این است . بنابراین ، مسائل سنتی در ارتباطات ، روان شناسی ، جامعه شناسی ، به عنوان اساسی ترین زمینه های شکاف در فاصله های طبقاتی و روندهای دیجیتالی قابل برداشت است . کاهش عدالت و فراگیری ان در جامعه ، بی عدالتی در آموزش و گسترش ابزارهای ارتباطی و اطلاعاتی ، همه و همه در بستر سازی شکاف دیجیتالی در سرزمین دیجیتالی موثر است . زنان به نسبت مردان ، بیش تر در محدودیت های الکترونیکی گرفتار شده اند.
هرگاه زنان به آموزش دسترسي پيدا كرده اند شاهد آن بوده ايم كه از كامپيوترها برای آموزش خود استفاده كرده اند، با دیگران شبکه هايي راتشکيل داده، فرصتهاي شغلي و اقتصادي براي خود و سایر زنان بوجود آورده اند و ديگران را در معلومات خود شریک كرده اند.
(http://www.worldcivilsociety.org/report). در واقع این شکاف دیجیتالی ، پیش روی چالش های موجود در دنیای غیر مجازی به سرزمین دیجیتال ، و نمود پیدا کردن علنی کاستی های موجود در امر دسترسی برابر زنان نسبت به مردان در حقوق شهروندی در دهکده جهانی به شمار می آید.
این بی عدالتی در سطح دسترسی ، نوع دسترسی و شیوه های ارتباطی و از همه مهم تر ، در حقوق جنسیتی کاربران در استفاده از پتانسیل ها و ظرفیت های جدید ، نمود پیدا کرده است . بانک جهانی ، مدتی پیش در مورد شکاف دیجتالی در حال شکل گیری و تاثیر آن بر اقتصاد و فرهنگ ملل ، مقاله ای را در نشانی : http://www.worldbank.org/gender/digitaldivide منتشر کرد . در این مطلب ، از قول جیلیان مارسل(Gillian Marcelle) که از وی به عنوان ، پيشقراول فعال در زمينه توسعه و اجرای استراژیهای عدالت جنسیتی در بخش فناوریهای اطلاعات و ارتباطات نام برده می شود ، ارائه شده است که سياست گزاري در زمينه فناوریهای اطلاعات و ارتباطات در صورتي كه مبتني بر فرايند تصميم گيري آگاهانه و مطلع از مسائل جنسیتی باشد به شكل فوق العاده ای سود مند خواهد بود .

نتایج یک تحقیق
بی بی سی چندی پیش ، نتایج یک تحقیق در مورد اینترنت در مهد وب (آمریکا) را منتشر کرد. مطالعات انجام شده توسط "pio internet project"، يك شركت متولي تحقيقات اجتماعي پيرامون اينترنت در آمريكا حاكي از آن است که زنان و مردان به يك نسبت بصورت جدي از اينترنت استفاده مي كنند. با اين وجود تحقيقات نشان مي‌دهد مردان، اينترنت را به دليل امكاني كه براي تجربه راه‌هاي تازه براي انجام امور مختلف به آنها مي‌دهد، ارزش گذاري مي‌كنند.
در مقابل، زنان اينترنت را به دليل فرصت‌هايي كه براي حفظ و توسعه روابط انساني به آنها مي‌دهد دوست دارند. نتايج اين تحقيق گسترده نشان مي‌دهد كه چگونه زنان و مردان از اينترنت استفاده مي‌كنند و برخي تفاوت‌هاي برجسته در اين زمينه را آشكار كرده است. يكي ديگر از يافته‌هاي اين تحقيق حاكي است شمار زناني كه از اينترنت استفاده مي‌كنند از مردان بيشتر است.
آمار جمع آوري شده توسط شركت "پيو" نشان مي‌دهد مردان ‪ ۶۸‬درصد و زنان ‪ ۶۶‬درصد كاربر اينترنت هستند. با اين حال مجموع كاربران اينترنت در ميان زنان بيشتر بوده به اين دليل كه شمار زنان در جمعيت ايالت متحده آمريكا از مردان بيشتر است. اين تفاوت در بخش‌هايي از جمعيت، قابل توجه تر است.
بعنوان مثال ‪۶۰‬ درصد از زنان سياه پوست از اينترنت استفاده مي‌كنند اما در مقايسه، ‪۵۰‬ درصد مردان سياه پوست كاربر اينترنت هستند. اين تحقيق نشان مي‌دهد كه مردان و زنان به يك نسبت اينترنت را بخاطر كمك به كارآمدي و تسهيل امور عادي زندگي نظير پرداخت سريع صورتحساب‌هاي بانكي،مغتنم مي‌شمارند. زنان در اينترنت بيشتر سراغ‌ ايميل مي‌روند، در زمينه مسايل بهداشتي جستجو مي‌كنند، از نقشه‌هاي مسيرياب استفاده و موضوعات ديني را مطالعه مي‌كنند.
اما تفاوت‌هاي عمده در اين تحقيق كه بر اساس مصاحبه با بيش از ‪۶۰۰۰‬ نفر صورت گرفته در نحوه استفاده زنان و مردان از اينترنت خودنمايي مي كنند. مردان گرايش دارند كه در آزمايش فن آوري‌هاي تازه "اول" باشند. ‪۶۸‬ درصد مردان در مقابل ‪ ۴۵‬درصد زنان مسئول تنظيم رايانه‌ها در خانه هستند. اين تحقيقات همچنين نشان مي‌دهد كه مردان بيشتر تمايل دارند از اينترنت براي بدست آوردن انواع و اقسام اطلاعات استفاده كنند. نتايج مسابقات ورزشي، وضع آب و هوا، اخبار، كاريابي و رتبه بندي اجناس و خدمات، موضوعات مورد علاقه مردان هستند.

جامعه شناسی شکاف دیجیتالی
آن چه مسلم است ، شکاف دیجیتالی و رویکردهای متفاوت آن ، در جوامع ، با هم فرق می کند. جوامع جهان اول ، اگر چه شکاف دیجیتالی قابل ملاحظه ای دراختیار دارند ، اما سطح آن به نسبت کشورهای جهان سوم و در حال توسعه ، پائین است. تبعیض در ارتباطات و برخورد سنتی صرف با ICT ، همه و همه در جوامعی که هنوز برداشت های قبیله ای و گذشته گرای تک بعدی حاکم است ، به چشم می خورد.البته برخوردهای خشن و مبتذلی که با جنس مونث در دنیای دیجیتالی وب صورت می گیرد ، در کاهش گرایش این دسته از کاربران جامعه اطلاعاتی بسیار موثر بوده است.
ابتذال دیجیتالی که امروزه به عنوان یک مفهوم و هشدار برای گسترش اینترنت در جهان تلقی شده است ، یکی از عوامل تاثیرگذار در این شکاف زایی به شمار می رود. اگرچه ICANN ، استفاده از پسوند xxx را برای نام گذاری سایت های غیراخلاقی اینترنت به تصویب نرساند ، اما از شمار سایت های مبتذل وب که نقض آشکار حقوق بشر در سرزمین وب هستند ، کاسته نشده است.
تجارت الکترونیکی سود آوری که صاحبان این پایگاه ها سالانه در اختیار دارند ، ده ها میلیون دلار را شامل می شود. البته صهیونیست های آمریکایی و اروپای غربی ، با همکاری مافیای ابتذال بلوک شرق ، در گسترش این زمینه ها همکاری قابل ملاحظه ای دارند. متاسفانه ، در اجلاس دوم جامعه اطلاعاتی هزاره سوم که چند ماه پیش در تونس برگزار شد ، در مورد این شکاف دیجیتالی ، بحث هایی صورت گرفت. اما در مورد شیوه های تئوریک و اجرایی برخورد با ریشه های این شکاف ، راه حل هایی ارائه نشد.

ایران و شکاف دیجیتالی
آری ! در ایران هم شاهد نمونه هایی از شکاف دیجیتالی هستیم. شکاف دیجیتالی از نوع : جنسی ، طبقاتی ، فرهنگی و حتی کاربری ، در کشور به چشم می خورد . شکاف دیجیتالی جنسی در کشور ، به دلیل محدودیت های ارتباطی در شهرستان ها و روستاهای نقاط محروم ، هم چنان وجود دارد.
قطعا یک دانش آموز دختر سیستانی به اندازه یک دانش آموز دختر تهرانی به ارتباطات و خصوصا وب دسترسی کافی ندارد. دولت برای کاهش این سطح شکاف دیجیتالی باید بیش تر کوشش کند.
البته بر اساس ادعای دکتر سلیمانی ، تا پایان برنامه 5 ساله چهارم توسعه ، حدود 15 میلیون کاربر اینترنت خواهیم داشت. اما باید توجه کرد که این تعداد کاربر وب ، نشان دهنده فراگیری ان در سطح کشور نیست . از لحاظ شکاف دیجیتالی طبقاتی هم باید به این مسئله اشاره داشت که در سبد اقتصادی خانوار ، هزینه و توجه به آموزش و ارتباطات الکترونیکی ، متفاوت است. سطح درآمد ، نوع دید به ICT و مسائل مرتبط ، در ایجاد شکاف دیجیتالی طبقاتی موثر است. فرهنگ و سطح آموزش نیز در گسترش شکاف دیجیتالی اثر گذار است .
قطعا نیل به آرمان های دولت الکترونیکی جز با کاهش شکاف دیجیتالی قابل وصول نیست . حفظ حقوق شهروندی در جامعه اطلاعاتی ، مولفه هایی دارد که کاهش شکاف دیجیتالی و گسترش بسترهای ارتباطی الکترونیکی در میان کاربران ، از جمله مهم ترین این متغیرها قلمداد می شوند.

چند پیشنهاد
برای کاهش شکاف دیجیتالی در کشور ، تمرکز بر روی فعالیتهای زیر غیر قابل اجتناب است :

1-تنظیم لایحه کاهش شکاف دیجیتالی توسط مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی
2-حفظ برابری در فرایند تبادل اطلاعات در میان زنان و مردان در لایحه آزادی اطلاعات
3-ارتقای سطح ارتباطی و اطلاع رسانی در شهرستان ها با همکاری شرکتهای ICT داخل و خارج از کشور
4-گسترش آموزش و ارتباطی در میان زنان و دختران نقاط محروم با توسعه برنامه های الکترونیکی نهضت سواد آموزی
5-اختصاص درصدی از رشد ناخالص ملی به توسعه ICT در میان دانش آموزان