بيش از يك ربع قرن از فعاليت جشنواره فيلم فجر به عنوان نمايشگاه رسمي سالانه محصولات سينماي ايران مي‌گذرد.
در اين دوره 26 ساله جوايز بخش بازيگري همواره جزو بحث‌انگيزترين سيمرغ‌هاي بلورين بخش مسابقه سينماي ايران بوده است. درباره تاثيرات مثبت يا منفي دريافت سيمرغ بلورين بازيگري در كارنامه بازيگران و آينده حرفه‌اي برندگان آن حرف و سخن بسيار گفته و نگاشته شده است.
اما مروري بر نام برندگان سيمرغ 26 دوره جشنواره فجر نشانگر اين نكته است كه تاثير دريافت جايزه بازيگري جشنواره فجر در كارنامه و آينده حرفه‌اي بازيگران قابل بررسي نيست و به صراحت نمي‌توان از نتيجه مثبت يا منفي اين جايزه در سرنوشت برندگان سخن گفت. يادداشت زير مروري است اجمالي به دستاورد برخي بازيگران كه بيشترين سهم از نامزدي و دريافت سيمرغ بلورين را دارند. بيست و ششمين دوره جشنواره در اين رويكرد نقشي ندارد زيرا امين حيايي و هنگامه قاضياني امسال برای اولين بار سيمرغ دريافت كردند.
پرويز پرستويي: بازيگر محبوب تمامي اقشار سينماروي كشور با هشت بار نامزدي و كسب پنج سيمرغ بلورين بازيگري در ميان بازيگران مرد ركورد قابل توجهي را به ثبت رسانده است. او نخستين بار در دومين دوره جشنواره فيلم فجر (1362) برنده سيمرغ بلورين بازيگر نقش مكمل مرد براي فيلم «ديار عاشقان» شد. اما تا فيلم «ليلي با من است» كه نامزدي جايزه بازيگر نقش اول مرد را برايش به ارمغان آورد به مقام و مرتبه ستارگي دست نيافت.
كسب سيمرغ بلورين نقش اول مرد شانزدهمين دوره جشنواره براي فيلم «آژانس شيشه‌اي» او را در صدر جدول بازيگران محبوب منتقدان و تماشاگران جاي داد و از آن زمان تاكنون پرستويي جزو ستارگان بي‌چون و چراي سينماي ايران به شمار مي‌رود. طبيعي است كه پس از جايزه آژانس شيشه‌اي نقش‌هاي مناسبي در فيلم‌هایي قابل دفاع به او پيشنهاد شد و پرستويي نيز از موقعيت به وجود آمده نهايت بهره را برد. ظرف چهار دوره اخير سه سيمرغ بلورين بازيگر نقش اول مرد براي فيلم‌هايي چون «بيد مجنون» و «به نام پدر» دستاورد يكي از موفق‌ترين بازيگران ادوار جشنواره فجر بوده است.
فاطمه معتمدآريا: معتمدآريا از دوره ششم تا بيست و دوم جشنواره فجر 9 بار نامزد سيمرغ بلورين بازيگري زن در جشنواره بوده و از اين حيث در ميان بازيگران زن ركوردي دست‌نيافتني را در اختيار دارد. چهار سيمرغ بلورين دستاورد اين بازيگر پرتوان سينماي ايران است.
معتمدآريا نخستين بار براي ايفاي نقش مكمل در فيلم «برهوت» برنده سيمرغ بلورين هفتمين دوره جشنواره فجر شد و از آن پس به عنوان يكي از محبوب‌ترين بازيگران زن سينماي پس از انقلاب شناخته شد. دوران اوج حرفه‌اي معتمدآريا در اوايل دهه 1370 و زماني رقم خورد كه او سه بار پياپي سيمرغ بلورين بازيگري جشنواره را با فيلم‌هاي «مسافران»، «يك بار براي هميشه» و «همسر» به خانه برد و در ادامه گزينه نخست هر نقش مهمي در فيلم‌هاي قابل اعتناي سينماي ايران بود اما در دهه 1380 حضور چشمگيري در جشنواره فجر نداشت و تنها در بيست و دومين دوره جشنواره براي نقش‌آفريني در فيلم «گيلانه» نامزد جايزه بازيگر نقش اول زن شد.
عزت‌الله انتظامي: انتظامي با هشت بار نامزدی سيمرغ بلورين بازيگري از ديگر ركوردداران جوايز بازيگري جشنواره فجر به شمار مي‌رود. دهه 1360 را مي‌توان دوران اقتدار انتظامي بر پرده سينما دانست.
زماني كه او با چهار نامزدي در دوره‌هاي پنجم، هفتم،‌هشتم و دهم و ربودن سيمرغ دوره هفتم براي «گراندسينما» از نقش‌آفرينان مهم اين دهه سرنوشت ساز سينماي ايران بود. در اوايل دهه 1370 انتظامي با فيلم «روز فرشته» (72) براي دومين بار سيمرغ بلورين بازيگر نقش اول مرد را به خود اختصاص داد.
اما پس از دريافت اين جايزه دوران ركود آقاي بازيگر فرا رسيد. تا سال 1380 و ربودن جايزه بهترين بازيگر نقش مكمل مرد براي فيلم «خانه‌اي روي آب» نام وي در فهرست نامزدهاي جوايز بازيگري جشنواره فجر به چشم نمي‌خورد.
نامزدي جايزه بهترين بازيگر نقش اول مرد در دوره‌هاي بيست و سوم «جايي براي زندگي» و بيست و چهارم «ستاره‌ها- جلد اول» دستاورد سال‌هاي اخير انتظامي است.
سعيد پورصميمي: به اعتبار جوايز بازيگري جشنواره فيلم فجر پورصميمي را مي‌توان سلطان نقش‌‌هاي مكمل سينماي ايران ناميد. پورصميمي طي مقطعي 20 ساله (85-1365) هفت بار نامزد سيمرغ بلورين شده كه در شش مورد او نامزد جايزه نقش مكمل بوده است.
پورصميمي در دوره‌هاي پنجم «ناخدا خورشيد»، ششم «تحفه‌ها» و نهم «پرده آخر» به عنوان برنده سيمرغ بلورين بازيگر مكمل مرد شناخته شد و دهه‌اي رويايي را براي خودر قم زد. در دهه هفتاد اين بازيگر صاحب سبك در بسياري از آثار شاخص سينماي ايران در نقش مكمل حضوري درخشان داشت و به نقش‌هاي فرعي خود ابعادي ويژه و قابل تامل بخشيد.
هر چند هرگز درخشش دوران خوش گذشته را تكرار نكرد. نامزدي سيمرغ بازيگر نقش اول مرد براي فيلم «تك‌درخت‌ها» در جشنواره سال گذشته آخرين دستاورد پورصميمي در عرصه بازيگري سينما بوده است.
پروانه معصومي: معصومي از ديگر بازيگران موفق دهه 1360 به شمار مي‌رود. او از دوره سوم تا هفتم جشنواره ظرف مدتي پنج ساله سه بار نامزد سيمرغ بازيگر نقش اول زن بود و دوبار آن را به دست آورد.
اين سيمرغ‌ها در دوره سوم براي فيلم «گل‌هاي داوودي» و ششم براي دو فيلم «جهيزيه براي رباب» و «شكوه زندگي» به پروانه معصومي اهدا شد. پس از نامزدي دوره هفتم براي فيلم «سال‌هاي خاكستر» ديگر نام اين بازيگر پرسابقه در فهرست نامزدهاي جوايز بازيگري جشنواره فجر به چشم نمي‌خورد. علاوه بر بالا رفتن سن معصومي در سال‌هاي اخير كمتر در فيلمي ايفاي نقش كرده و امسال با برگزاري بزرگداشت اين هنرمند در جشنواره بيست و ششم قدرداني از حضور او در سينما صورت گرفت.
داريوش ارجمند: اين بازيگر پرسابقه تئاتر در سال 1365 و پنجمين دوره جشنواره فجر سيمرغ بلورين بازيگر نقش اول مرد را براي نخستين فيلم سينمايي‌اش «ناخدا خورشيد» به دست آورد. تاثير مثبت اين جايزه در ادامه كارنامه هنري ارجمند كاملا مشهود است.
پس از اين توفيق او سال‌هاي موفقي را در سينما گذراند تا دوره نوزدهم جشنواره به سال 79 كه ارجمند سيمرغ بلورين بازيگر نقش مكمل مرد را به خانه برد. در اين حدفاصل ارجمند دو بار نيز براي فيلم‌هاي «جست‌وجوگر» (دوره هشتم) و «اعتراض» (دوره هجدهم) نامزد كسب جايزه بازيگر نقش اول مرد بوده است. در سال‌هاي اخير كمتر نقش‌آفريني از ارجمند را در سينما شاهد بوده‌ايم كه مورد توجه داوران جشنواره فجر قرار بگيرد.
فرامرز قريبيان: قريبيان از جمله بازيگران محبوب سينماي ايران است كه همواره كيفيات هنري بازيگري خود را حفظ مي‌كند. او تاكنون چهار بار نامزد سيمرغ بازيگر نقش اول مرد از جشنواره فيلم فجر بوده كه سه بار نيز برنده اين جايزه شده است. وي نخستين بار در دوره ششم با فيلم «ترن» برنده جايزه شد. پنج سال بعد در دوره يازدهم او بار ديگر با فيلم «بندر مه‌آلود» اين جايزه را كسب كرد. در هجدهمين دوره جشنواره قريبيان با ايفاي نقش اصلي در فيلم «مرد باراني» سيمرغ بلورين را براي سومين بار به خانه برد.
پس از آن قريبيان در سينماي ايران كم‌كار شد. تا سال 82 و بيست و دومين دوره جشنواره كه نامزدي سيمرغ بازيگري نقش اول مرد براي فيلم «شهر زيبا» نصيبش شد. اين نامزدي حتي از آن سه سيمرغ كه قريبيان برنده شد هم برايش مفيدتر بود. او كه سعي مي‌كرد از سينماي تجاري فاصله بگيرد و مي‌رفت در سينماي ايران به دست فراموشي سپرده شود با اين نامزدي و همچنين درخشش در ديگر فيلم اصغر فرهادي يعني «رقص در غبار» كارنامه بازيگري خود را احيا نمود و دوباره به يكي از فعال‌ترين بازيگرا ن مرد سينماي ايران در رده سني خود بدل شد.
رويا نونهالي: نونهالي در اوايل فعاليت حرفه‌اي و در يكي از نخستين فيلم‌هايش «عروسي خوبان» برنده سيمرغ بلورين بازيگر نقش اول زن جشنواره فيلم فجر شد؛ جايزه‌اي كه او را به سينماي ايران معرفي كرد.
او كه در اواسط دهه 1370 حضوري كمرنگ و حاشيه‌اي داشت يازده سال پس از كسب سيمرغ بلورين اين بار برنده سيمرغ بازيگر نقش مكمل زن براي «بوي كافور عطر ياس» شد؛ جايزه‌اي كه به‌طور قطع كارنامه حرفه‌اي نونهالي را احيا كرد. سه نامزدي بازيگر نقش اول زن در سه دوره متوالي بيست و دوم «هم‌نفس»،‌ بيست و سوم «ماهي‌ها عاشق مي‌شوند» و بيست و چهارم «عصر جمعه» نشانگر اين ادعاست. نونهالي از جمله بازيگراني است كه وسوسه حضور در سريال‌هاي تلويزيوني مانع از درخشش بيشترش در سينما شده است.
خسرو شكيبايي: شكيبايي از ديگر ركوردداران نامزد سيمرغ بلورين بازيگري جشنواره فجر است. او تاكنون هفت بار نامزد و سه بار برنده سيمرغ بلورين بازيگري شده و از جمله بازيگراني است كه مي‌توان گفت سيمرغ جشنواره فجر تاثير به‌سزايي در كارنامه بازيگري‌اش گذاشته.
شكيبايي نخستين بار با كسب سيمرغ بلورين جشنواره هشتم براي بازي در فيلم «هامون» از مرتبه بازيگري نه‌چندان سرشناس به ستاره بي‌چون و چراي سينماي ايران بدل شد. او چند سالي به تكرار كليشه جذاب و محبوب حميد هامون دست زد كه حاصل آن تنها يك نامزدي براي فيلم «يك بار براي هميشه» بود. اما كسب سيمرغ بلورين بازيگر نقش اول مرد سيزدهمين دوره جشنواره با فيلم «كيميا» فرازي را در كارنامه شكيبايي رقم زد و او را به ايفاي نقش‌هاي متفاوت و شكستن كليشه حميد هامون سوق داد. پس از دو نامزدي در جشنواره‌هاي پانزدهم «سايه به سايه» و بيستم «كاغذ بي‌خط» كسب سيمرغ بلورين بازيگر مرد نقش مكمل براي فيلم «سالاد فصل» در جشنواره بيست و سوم نمايانگر بخش ديگري از توانايي‌هاي شكيبايي بود. آخرين دستاورد شكيبايي از جشنواره فجر نامزدي جايزه بازيگر نقش اول دوره گذشته براي فيلم «اتوبوس شب» است.
فريماه فرجامي: فرجامي در نيمه دوم دهه شصت دوران درخشاني را براي خود رقم زد. او طي چهار دوره پياپي از جشنواره (هفتم تا دهم) چهار بار نامزد سيمرغ بلورين شد و تنها يك بار در دوره نهم براي فيلم «پرده آخر» آن را به دست آورد. اما همين درخشش متوالي در اوايل دهه هفتاد او را به يكي از پركارترين بازيگران زن سينماي ايران بدل ساخت. هر چند به تدريج حضور اين بازيگر توانمند در سينماي ايران كمرنگ شد تا جايي كه امروز چندان خبري از يكي از مستعدترين بازيگران زن سينماي يك دهه پيش ايران نيست.
نيكو خردمند: اگر از پورصميمي به عنوان سلطان نقش‌هاي مكمل سينماي ايران نام برديم نيكو خردمند بي‌ترديد شايسته عنوان ملكه اين‌گونه نقش‌هاست. شاهد اين مدعا سه بار نامزدي و دو بار بردن سيمرغ بلورين بازيگر نقش مكمل زن در جشنواره فيلم فجر است. خردمند دو بار در دوره‌هاي نهم «پرده آخر» و دوازدهم «بازيچه» اين عنوان را به دست آورد و در دوره چهاردهم براي بازي در فيلم «غزال» نيز نامزد كسب اين جايزه شد. مرحومه جميله شيخي نيز دو بار براي فيلم‌هاي «مسافران» (70) و «ليلا» (75) به اين عنوان نائل شده است.
نيكي كريمي: كريمي در نوزده سالگي و با سومين فيلمش «عروس» نامزد سيمرغ بازيگر نقش اول زن نهمين دوره جشنواره فجر شد. پس از آن او به تناوب پنج بار ديگر نامزد اين جايزه شده و تنها يك بار براي فيلم «واكنش پنجم» در بيست و يكمين دوره جشنواره فجر برنده سيمرغ بلورين بازيگري شده است. پس از اين جايزه كريمي به‌طور موازي درگير فيلمسازي، بازيگري و ديگر فعاليت‌هاي فرهنگي بوده. از سوي ديگر در فيلم شاخصي حضور درخشاني نداشته و به همين دليل چند سالي است نامش در ميان نامزدهاي جايزه بازيگري جشنواره به چشم نمي‌خورد.
گلاب آدينه: گلاب آدينه شش بار نامزد جايزه سيمرغ بازيگري زن در نقش‌هاي اصلي و مكمل بوده و تنها يك بار براي نقش مكمل فيلم «روسري آبي» در دوره سيزدهم برنده جايزه شده است. آدينه از جمله بازيگراني است كه نامزدي و كسب جايزه تاثير چنداني در كارنامه هنري‌اش نداشته و همواره طي دو دهه اخير به شكلي آهسته و پيوسته ايفاگر نقش‌هايي مهم و به‌يادماندني در فيلم‌هاي قابل تامل سينماي ايران بوده است. پراكندگي دوره‌هاي نامزدي آدينه در دوره‌هاي هفتم، سيزدهم، پانزدهم، شانزدهم،‌بيست و دوم و بيست و چهارم نيز گواهي بر اين پيوستگي و تداوم حرفه‌اي بوده است.
ماهايا پطروسيان: كارنامه حرفه‌اي پطروسيان نيز تا حدودي به دور از تاثيرات مثبت و منفي دريافت سيمرغ بلورين رقم خورده است. او پس از سه بار نامزدي ناكام سيمرغ براي فيلم‌هايي چون «پرده آخر» (دوره نهم)،‌ «ديگه چه خبر» (دهم) و «نابخشوده» (پانزدهم) در دوره نوزدهم جشنواره فجر به سال 79 سيمرغ بلورين بازيگر زن نقش مكمل را براي فيلم «هفت پرده» كسب كرده است. حرفه بازيگري پطروسيان فارغ از اين ناكامي‌ها و موفقيت‌ها طي دو دهه مسيري پيوسته را طي كرده است.
رضا كيانيان: نخستين بار كيانيان براي ايفاي نقش مكمل در فيلم «كيميا» نامزد سيمرغ دوره سيزدهم جشنواره فجر شد. در شانزدهمين دوره جشنواره با دريافت سيمرغ بازيگر نقش مكمل مرد براي «آژانس شيشه‌اي» به شهرت و اعتباري دوچندان رسيد سال 1380 و دريافت سيمرغ بلورين بازيگر نقش اول مرد براي فيلم «خانه‌اي روي آب» را مي‌توان اوج موفقيت كيانيان دانست. پس از آن نيز كيانيان با دو نامزدي سيمرغ دوره‌هاي بيست و يكم موفقيت خود را تداوم بخشيد.
محمدرضا فروتن: او در شانزدهمين دوره جشنواره فجر براي بازي در فيلم «مرسدس» نامزد جايزه بازيگر نقش اول مرد بود. تنها يك سال بعد و در دوره هفدهم فروتن با فيلم «قرمز» جايزه را به دست آورد. كسب اين جايزه مترادف بود با تبديل شدن به جوان اول سينماي ايران.
بهرام رادان : رادان نيز پس از سه چهار فيلم در سال 82 با «شمعي در باد» اين جايزه را به خود اختصاص داد. جايزه‌اي كه سال گذشته با فيلم «سنتوري» تكرار شد. اين دو جايزه دوران خوب و انتخاب‌هاي جذاب و متنوعي پيش روي رادان قرار داد. بي‌شك كسب سيمرغ بلورين در كارنامه حرفه‌اي رادان تاثير بسزايي داشته است.