 |
توصيه روز |
 |
 |
| :: بازار کامپيوتر :: |
 |
|
| :: نکته آموزشی :: |
|
|
|
 |
 |
|
 |
|
|
|
|
|
تحلیل گران عصر اطلاعات , جمعه 1 شهريور 1387 |
|
 سواد در جوامع اطلاعاتي ؛ الفباي هزاره سوم
|
| | | |
 | امروزه اطلاعات به عنوان يکي از مهمترين شاخص ها در فرايندهاي توسعه دانايي محور هستند و سيستم ها ي پوياي آموزشي بهترين ابزار براي توسعه مطلوب اطلاعاتي به شمار مي روند. | 
سواد اطلاعاتي يکي از مشخصه ها ي بارز جامعه اطلاعاتي است که اين امکان را به فرد مي دهد تا براي رفع نيازهاي اطلاعاتي خود بتواند به آساني به اطلاعات دسترسي پيدا کند، از آنها استفاده و آنها را ارزيابي و بررسي کند. به بيان ديگر، سواد اطلاعاتي، قدرت دسترسي موثر به اطلاعات با ارزش، آگاهي از چگونگي سازماندهي دانش، اطلاعات و روش ها ي مختلف جست وجو، توان تشخيص مشکل و شناخت موثرترين اطلاعات براي رفع آن است. سواد اطلاعاتي يا Information Literacy را مجموعه توانايي هايي تعريف كرده اند كه به كمك آنها مي توان تشخيص داد در چه زماني به اطلاعات نياز است و چگونه بايد به جايابي، ارزيابي و به كارگيري مؤثر اطلاعات مورد نياز پرداخت. در قرن بيست و يكم كه عصر اطلاعات ناميده شده، چنين مهارت هايي که دانش و اطلاعات را با کارايي به خدمات و کالاهاي نو و ابتکاري تبديل مي کنند، معرف اقتصادهاي موفق مبتني بر دانش به شمار مي آيند.
جامعه اطلاعات محور
امروزه اطلاعات به عنوان يکي از مهمترين شاخص ها در فرايندهاي توسعه دانايي محور هستند و سيستم ها ي پوياي آموزشي بهترين ابزار براي توسعه مطلوب اطلاعاتي به شمار مي روند. در مباحث توسعه اطلاعاتي مديريت نظام يافته بر روند توليد، پردازش داده و توزيع اطلاعات صورت مي پذيرد و با اين ديدگاه جايگاه و حق شهروندي براي زندگي در جامعه اطلاعاتي آزاد تعريف پذير مي شود. در عصر اطلاعات، تمركز از روي قابليتهاي فيزيكي و نيروي كار انساني برداشته شده و بر قابليت هاي فكري و توان بالقوه تك تك افراد گذاشته مي شود. نشانه ها ي همراه اين چرخش عميق عبارتند از جايگزيني توليد انبوه با توليد رايانه اي محصولات به سفارش مشتري، وجود محصولات مجازي (اطلاعاتي) در تقابل با محصولات فيزيكي، و خلق و بهره برداري از دانش. ارزش بسياري كه امروزه براي مهارت هاي فكري در نظر گرفته مي شود سبب ايجاد تمايل و نياز بي سابقه اي به اطلاعات شده كه نمي توان آن را با جريان اطلاعات دستي مبتني بر كاغذ برآورده کرد. گام نخست در تسهيل جريان اطلاعات ايجاد ساختار زيربنايي براي انتقال فوق العاده سريع داده ها ي ديجيتالي بوده و گام دوم نيز ايجاد چارچوب ها ي مفهومي خواهد بود كه امكان تبديل داده ها به شكلي از اطلاعات را فراهم کنند تا واحد ها ي رايانه اي بتوانند آنها را تحليل کنند. در چنين عصري که تغييرات به سرعت رخ مي دهند اهميت آموزش و يادگيري که متناسب با نيازهاي فرد و جامعه باشد، بيش از هميشه احساس مي شود؛ زيرا دنيايي که با شبکه ها ي اطلاعاتي به هم پيوند خورده، متقاضي نيروي کاريست که بداند چگونه از فناوري به عنوان ابزاري براي افزايش بهره وري و خلاقيت استفاده کند. چنين مهارتي، مهارت "استدلال کردن بر مبناي اطلاعات" است. فرايندي که در آن منابع معتبر شناسايي و به ديگران انتقال داده مي شود. کارکنان عصر دانش بايد منعطف بوده و بتوانند به همان سرعتي که محيط هاي پوياي کار تغيير مي کند، به موثرترين شکل دانش جديد را بياموزند.
سواد هاي مفيد
در طي دهه هاي اخير، پژوهشگران موفق به کشف و معرفي بيش از 34 نوع سواد مفيد و مدرن شده اند که سواد علمي با معناي مصطلح در نظام آموزشي ما، تنها يکي از آنها محسوب مي شود. از جمله سوادهاي مفيد و مدرن مي توان به سواد فرهنگي، سواد اجتماعي، سواد سياسي، اقتصادي، سواد رسانه اي، سواد اطلاعاتي، سواد کامپيوتري، سواد اينترنتي، سواد محيط کار و سواد خانوادگي و... اشاره کرد که هر يک تعريف، استاندارد ها و راهکارهاي توسعه خود را دارند. با توجه به تعريف سواد از نظر مفهومي مي توان گفت که سواد يعني توانايي خواندن و نوشتن. براي رسيدن به مفاهيم قابل درک در رابطه با سواد اطلاعاتي، برداشت ها و نظرات ديگران را در يک نگاه اجمالي مرور خواهيم کرد تا بتوانيم هرچه بهتر از اين دانش روز بهره مند شويم. يعني آموزش ديدن و به ديگران آموزش دادن را ياد بگيريم و از نهايت قدرت انتقال خود استفاده کنيم. نگاهي به مفهوم سواداطلاعاتي در فرهنگ کتابداري در فرهنگ کتابداري سواد اطلاعاتي اين گونه تعريف شده است: " آگاهي از قابليت هاي محاسباتي و توانايي تشخيص و بيان روشن مسائلي که به کمک فناوري رايانه اي قابل حل هستند." اين آگاهي شامل برنامه ريزي براي رايانه نمي شود و سواد اطلاع رساني نيز به نظامي گفته مي شود که براي سازماندهي، ذخيره سازي، بازيابي و اشاعه اطلاعات طراحي شده است. سواد اطلاعاتي ازديدگاه وبر و جانسون اينگونه تعريف شده است:"سواد اطلاعاتي به معناي توانايي در اتخاذ رفتار اطلاع يابي مناسب، به منظور شناسايي اطلاعات مورد نياز براي تامين نيازهاي اطلاعاتي است، به طوري که دسترسي به اطلاعات مورد نظر به استفاده صحيح، اخلاقي و مؤثر از اطلاعات در جامعه منجر شود. اطلاعات مورد نياز ممکن است از طريق هر کانال يا رسانه اي که ميسر باشد، بدست آيد."
مفهوم سواد اطلاعاتي و باسواد اطلاعاتي:
سواد اطلاعاتي قابليتي است که فرد را در دسترسي مفيد و مؤثر به اطلاعات، ارزيابي انتقادي آن و استفاده دقيق و خلاق از اطلاعات به دست آمده به منظور رفع نيازهاي اطلاعاتي خويش توانمند مي کند. به بياني ديگر، توانايي بازيابي و تفکر درباره اطلاعات و قدرت استفاده از آنها به عنوان يکي از ضروريات کار، زندگي و برقراري ارتباط بين انسان ها و توانايي مکان يابي اطلاعات موردنياز و تعيين بيشترين ربط و اعتبار براي حل مشکلات است. بنابراين مي توان اين دو مفهوم را چنين تعريف کرد: سواد اطلاعاتي قدرت دسترسي مؤثر به اطلاعات با ارزش، آگاهي چگونگي سازماندهي دانش و اطلاعات، روش هاي مختلف جستجو، توان تشخيص مشکل و شناخت مؤثرترين اطلاعات براي رفع آن است و با سواد اطلاعاتي کسي است که آموخته باشد چگونه بياموزد.
ويژگي ها ي باسواد اطلاعاتي
سواد اطلاعاتي يکي از مشخصه هاي بارز جامعه اطلاعاتي است. سواد اطلاعاتي، توانايي ارزيابي و استفاده مؤثر از اطلاعات مورد نياز به کمک مهارت ها، به منظور يادگيري مداوم است. در شرايطي که سازمان ها و کشورها در جستجوي افزايش سواد اطلاعاتي هستند، درک اين نکته ضروري است که تکنولوژي فقط بخشي از راه حل است. سواد اطلاعاتي، يک نگرش و مهارت جديد براي انجام وظايف در جامعه جديد به شمار مي آيد. فرد با سواد اطلاعاتي ارزش اطلاعات را تشخيص مي دهد و تمايل به يادگيري دارد. زماني که براي حل مشکلي نيازمند اطلاعات است، توانايي پيداکردن و تحليل آن را دارد و قادر است محتواي اطلاعاتي را با ديد انتقادي ارزيابي کند. همچنين استفاده از محتواي اطلاعاتي را بدرستي و با مهارت مي تواند انجام دهد و از طرفي توانايي ايجاد محتواي کيفي را نيز دارد. بررسي ها بيانگر اين نکته است که سواد اطلاعاتي در بسياري از افراد تحصيلکرده در سطح بالايي است؛ پس با توجه به استانداردهاي نه گانه اي که در خصوص سواد اطلاعاتي، توسط انجمن کتابداران امريکا مشخص شده، همه کتابداران بايد با برنامه ها ي بسيار منسجم و آينده نگر به توسعه سواد اطلاعاتي در مراجعان بپردازند. امروزه کساني از نظر اطلاعاتي باسواد خواهند بود که توانايي و دانش شناسايي، بازيابي و ارزيابي اطلاعات را داشته باشند. اين مفهوم با خدمات اطلاع رساني کتابدارن و حتي مراجعان آنها پيوندي نزديک دارد و سال هاست که کتابداران تلاش مي کنند با استفاده از انواع ابزار و فناوري ها به طور مؤثر و مفيد، برنامه هاي آموزش استفاده از کتابخانه و منابع آن را مطابق با دانش موضوعي و حوزه تخصصي مراجعان عملي سازند. در کشورهاي ديگر، از اواسط دهه1980 کتابداران دانشگاهي با استفاده از ابزار فناوري اطلاعات، برنامه ها ي آموزش استفاده کننده را با عنوان "سواد اطلاعاتي" به جاي "سواد کتابخانه اي" ارائه کردند. يکي از مشکلات جدي فراروي جامعه دانشگاهي ما آگاهي کافي نداشتن از شيوه ها ي مفيد و مؤثر کاوش، دسترسي و تجزيه و تحليل اطلاعات کسب شده از فناوري هايي مانند اينترنت و پايگاه هاي مختلف اطلاعات است كه با افزايش استفاده روزافزون دانشجويان مقاطع مختلف از امکانات رايانه و اينترنت، از يک عضو هيات علمي يا استاد راهنما انتظار مي رود که بتواند دانشجويان را در اطلاع يابي علمي در محيط پر شتاب و تغيير فناوري امروز هدايت کند. بعضي از انواع توانايي هاي مورد استفاده در سواد اطلاعاتي شامل توانايي هاي فني (سواد رايانه اي)، توانايي هاي ذهني (سواد عمومي يا سنتي) و توانايي هاي ارتباطي است.
هفت اصل مهم در سواد اطلاعاتي عبارتند از:
1. توانايي تشخيص نياز اطلاعاتي
2. شناسايي روش هاي دسترسي به اطلاعات
3. تدوين استراتژي هاي لازم براي جستجو 4. مهارت هاي جستجو و دسترسي
5. توانايي مقايسه و ارزيابي منابع
6. سازماندهي، کاربرد و برقراري ارتباط
7. نمايش اطلاعات و مشارکت در ايجاد دانش جديد استاندارد ها ي سواد اطلاعاتي
طبق استاندارد اول دانشجوياني داراي سواد اطلاعاتي هستند که بتواند به صورت مفيد و مؤثر به اطلاعات دسترسي داشته باشد. الف- دانشجو بايد نشان دهد که نياز به اطلاعات را درک مي کند.
ب- دانشجو بايد نشان دهد که مي داند براي تصميم گيري دقيق و اطلاعات لازم است.
ج- دانشجو بايد قادر باشد منابع اطلاعاتي فراواني را معرفي و از آنها استفاده کند.
د- دانشجو بايد نشان دهد که به چگونگي تنظيم مرکز سمعي بصري کتابخانه وارد است.
نحوه استفاده از فهرست کتابخانه را مي داند و به چگونگي بازيابي اطلاعات به منظور حل مساله يا پاسخ به يک سؤال اعم از منابع چاپي و غير چاپي يا الکترونيکي مسلط است. طبق استاندارد دوم، دانشجوياني داراي سواد اطلاعاتي هستند که بتوانند اطلاعات را به صورت کامل و انتقادي ارزيابي کنند. الف- دانشجو بايد بتواند بين حقيقت، داستان و اطلاعات سو گرفته فرق بگذارد.
ب- دانشجو بايد بتواند صحت و اعتبار نويسنده و محتواي يک مدرک را تعيين کند.
ج- دانشجو بايد بتواند ارتباط بين اطلاعات و نيازهاي خودش را برآورد کند.
و طبق استاندارد سوم، دانشجويي سواد اطلاعاتي دارد که بتواند از اطلاعات به طور دقيق و خلاق استفاده کند: الف- اين دانشجو بايد بتواند اطلاعات را به گونه اي سازمان دهد که متناسب با نياز ها ي تکاليف درسي او و حل مسائلش باشد.
ب- اين دانشجو بايد بداند چگونه از اطلاعات به منظور تبادل ايده ها استفاده کند و نتيجه مناسب را دريافت كند.
شيوه هاي آموزش و يادگيري سواد اطلاعاتي
به وجود آوردن محيط ها ي رسمي و غير رسمي براي آموزش کتابخانه اي مي تواند کاربران را در اين امر ياري دهد. طي سال هاي اخير استفاده از شيوه ها ي نوين، حرکت به سوي يادگيري اساسي و شيوه ها ي مناسب آن هموار کرده است. بايد به انتخاب شيوه ها ي صحيح يادگيري در محيط ها ي تخصصي، سنتي و محيط ها ي جديد رايانه اي توجه ويژه کرد. اين موضوع هم حائز اهميت است که از چه روش هايي براي بيان شيوه ها ي يادگيري استفاده کنيم تا حداکثر کارايي و اثربخشي را داشته باشيم.
آموزش از طريق رايانه، در حين خدمت که به صورت دوره اي انجام مي شود، استفاده از کلاس هاي رسمي که از طريق مراکز معتبر علمي در سطح کشور برگزار مي شود، آموزش هايي بر اساس دوره تخصصي و دروه هاي عمومي و برحسب نياز استفاده از روش هاي خاص براي هر دوره ، از راه هاي متداول آموزش هستند.
| | | | | | | | |
|
|
تحليل |
|
|
| :: اقتصادی :: |
|
|
| :: فناوری اطلاعات :: |
|
|
| :: روی خط جوانی :: |
|
|
| :: ورزش :: |
|
|
| :: فرهنگ و هنر :: |
|
|
| :: حوادث :: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
