اخبار داخلی روزی روزگاری بناي هم‌عصر با ارگ بم در انتظار مرمت

همشهری انلاین , سه شنبه 16 تير 1388

بناي هم‌عصر با ارگ بم در انتظار مرمت

با اعتبارات كافي وتوجه به سياست سازمان ميراث‌فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري مي‌توان تخمين زد كه بناي قلعه بمپور در مدتي حدود 5سال مرمت و احيا شود.

قلعه بمپور در انتظار اختصاص اعتباري است كه هيأت دولت براي مرمت اين قلعه و «باغ‌خالصه» در اطراف آن تصويب كرده بود.
مرمت اين قلعه از آن جهت حائز اهميت است كه اين بنا هم‌عصر با ارگ بم شناخته شده و پس از زلزله بم و آسيبي كه به اين ارگ رسيد، قلعه بمپور تنها اثر سالم باقيمانده از اين دوره محسوب مي‌شود.
به گزارش همشهري، انتظار براي شروع فعاليت مرمت قلعه بمپور و باغ‌خالصه در حالي براي مردم بمپور و بلوچستان ايران رقم خورده است كه 25بهمن‌ماه سال قبل رئيس هيأت‌دولت به سيستان و بلوچستان سفر كرده بود و در اين سفر قلعه بمپور و باغ خالصه را به‌عنوان منطقه نمونه گردشگري تصويب و معرفي كرد.
با اين وضع در حالي كه حدود 5 ماه از اين تصميم سپري شده، هنوز اعتبار لازم براي اين منطقه نمونه گردشگري اختصاص نيافته است. اين در شرايطي است كه انتظار مي‌رود فعاليت‌هاي ساماندهي و آماده‌سازي اين منطقه در فصل تابستان و پاييز انجام گيرد زيرا تنها زمان مناسب براي سفر به بلوچستان ايران و جذب گردشگر از نظر آب و هوايي آذرماه تا ارديبهشت‌ماه سال بعد است.
اين قلعه در شهربمپور واقع شده كه در ناحيه‌ا‌ي جلگه‌اي‌ با 510 متر ارتفاع از سطح دريا قرار گرفته است. آب و هواي آن به‌طور كلي گرم و نسبتا مرطوب است كه از مراكز عمده‌ صادرات خـــــرما، تره‌بار و غلات محسوب مي‌شود.
اگر از اطراف بمپور به اين شهر نگاه كنيد مي‌توانيد تنها بناي مرتفع اين شهر را ببينيد كه در عصر ساسانيان براي اشراف به اطراف بر تپه‌اي مصنوعي بنا شده است.
تخصيص اعتبار براي مرمت قلعه بمپور از اهميت ديگري نيز برخوردار است. سيستان و بلوچستان تنها 2 باغ ايراني را در خود جاي داده‌ كه يكي باغ خاش و ديگري باغ خالصه است كه هر دو از نظر تاريخي، گردشگري و پژوهش‌هاي ميراث‌معنوي قابل تأمل‌هستند.
با اين حال هنوز فعاليت چنداني در بمپور براي رونق اين بخش ديده نمي‌شود و اين در حالي است كه شوراي شهر درصدد است براي بازگرداندن رونق دوباره به اين شهر كه زماني مركز حكومت «مكران» ايران بوده از مولفه‌هاي توسعه پايدار و گردشگري بهره‌ببرند.
ورودي قلعه جان گرفته است
وقتي از خياباني كه به قلعه مي‌رسد به سوي آن بروي پاي قلعه نمايي تازه‌تر به چشم مي‌خورد كه آن را با بقيه بنا تمايز مي‌دهد. اين بنا به گفته مرمتگر آن ورودي قلعه بوده است.
محمد‌عظيم باركزهي، مسئول اداره ميراث‌فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري چابهار و كارگاه‌هاي كنارك، ايرانشهر و سراوان دراين‌باره به همشهري گفت:100 ميليون تومان از اعتبارات ملي براي مرمت قلعه در نظر گرفته شده است كه در مواجهه با عظمت اين قلعه و نياز آن، اعتبار قابل‌توجهي نيست.
با اين حال ما ورودي قلعه را دوباره بازسازي كرده‌ايم.او در توضيح شيوه عمليات مرمت افزود: كل نقشه‌هاي بمپور و قلعه آن تهيه و جمع‌آوري شده است و كار آسيب‌شناسي آن نيز انجام گرفته است.
با اين وضع انتظار تصويب يك بودجه بيشتر مي‌رفت ولي در حال حاضر همين 100 ميليون هم اگر محقق شود مي‌تواند به شروع كار كمك كند.
اين مسئول ميراث‌فرهنگي همچنين خبر داد كه تا پايان تيرماه حصاركشي باغ‌خالصه به اتمام مي‌رسد و در حال حاضر حدود 50 درصد كار مربوط به اين باغ انجام شده است.
براساس اسناد تاريخي قدمت اين قلعه به دوران ساسانيان مي‌رسد و امروزه در رديف آثار تاريخي ايران به ثبت رسيده است. قلعه بمپور در گذشته يكي از استوارترين پناهگاه‌هاي بلوچستان به شمار مي‌آمده است.
درباره تپه و قلعه واقع روي آن، تحقيقات متعددي صورت گرفته، از جمله فرانسوا بالساني، محقق فرانسوي و معاون آكادمي امور درياهاي فرانسه كه در سال 1335ش از قلعه بمپور ديدن كرده است.
او معتقد است: «آثاري كه من در قلعه بمپور به دست آوردم طبق نظر متخصصان موزه لوور فرانسه، حداقل مسبوق به دوره ساسانيان است.» البته شباهت بناي قلعه بمپور با ساختمان‌هاي دوره ساساني واقع در منطقه كرمان مانند قلعه دختر و ارگ بم نشانگر آن است كه تاريخ اوليه اين قلعه را مي‌توان تا دوره ساساني عقب برد.
از كاربري نظامي تا كاربري گردشگري
به گفته اكثر ساكنان شهر بمپور، قلعه اين شهر تا دوره رضاخان نيز كاربري داشته و در آن سكونت داشته‌اند اما رفته‌رفته در دوره پهلوي دوم از سكونت خالي و سپس روند ويراني در پيش گرفته است.
براساس گزارشي از ميراث‌خبر، اين قلعه از نظر نظامي، اهميت قابل توجهي داشته و به مناسبت محل استراتژيك خود مي‌توانست در مقابل هجوم بزرگ‌ترين قشون‌هاي نظامي نيز مقاومت كند.
قلعه به‌صورت 2تكه ساخته شده و از نظر ارتفاع، اين دو‌بخش با هم يكسان نيستند؛ صحن پايين كه در ورودي در ديواره شرقي آن قرار گرفته و برج‌هايي چند نيز آن را احاطه كرده‌اند. علاوه بر اين، اصطبل اسب‌ها و يك نقب براي فرار از محاصره به هنگام تسخير احتمالي قلعه نيز وجود داشته است.
قسمت فوقاني قلعه، ارگ و حاكم‌نشين بوده است. بلندي تپه از صحن پايين بيشتر بوده به حدي كه نفوذ به داخل ارگ براي مهاجمان به‌علت بلندي و شيب تند تپه، كار ساده‌اي نبوده است. همچنين در ديواره اطراف قلعه 10 برج دفاعي قرار داشته است.
مصالح به كار رفته در اين قلعه خشت‏خام و گل رس بوده كه روي يك تپه مصنوعي احداث شده است. ديوارهاي غربي و شرقي در هر رأس داراي برج‌هاي استوانه‏اي هستند.
با اين حال مرمت اين قلعه بايد همراه با كاربري جديدي براي آن باشد تا بتواند حيات احيا‌شده را حفظ كند. از يك‌سو كاربري گردشگري و از سوي ديگر استقرار پژوهشگاه ميراث‌فرهنگي يا صنايع‌دستي و يا تبديل آن به كارگاه دائمي صنايع‌دستي مي‌تواند اين بنا را از ويراني دوباره بازدارد.
باركزهي درباره تاثير مرمت اين بنا در گردشگري منطقه تاكيد كرد: مطمئنا بازسازي و مرمت قلعه و هم‌عصر بودن آن با ارگ بم مي‌تواند گردشگران بسياري را به اين منطقه بكشاند و البته همجواري باغ‌خالصه كه باغ ايراني در بلوچستان است نيز به اين ويژگي افزوده است.
او همچنين دراين‌باره افزود: اگر اعتبارات كافي در اختيار سازمان قرار بگيرد و با توجه به سياست سازمان ميراث‌فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري مي‌توان تخمين زد كه بناي قلعه بمپور در مدتي حدود 5سال مرمت و احيا شود.