اخبار داخلی اجتماعی یلدا؛ شب زایش خورشید

هموطن سلام , سه شنبه 29 آذر 1384

یلدا؛ شب زایش خورشید

شب یلدا؛ یا اولین شب زمستان که بلندترین شب سال محسوب می‎شود در میان ایرانیان آداب و رسوم خاص خود را دارد...

هموطن -شب یلدا؛ یا اولین شب زمستان که بلندترین شب سال محسوب می‎شود در میان ایرانیان آداب و رسوم خاص خود را دارد به طوری که از هزاران سال پیش تاکنون رسم بر این بوده و هست که ایرانیان این شب را جشن می‎گیرند. علامه دهخدا در لغت نامه خود علاوه بر آن که یلدا؛ را لغتی سریانی

	" این جشن آریایی که در نزد ایرانیان آئین‎های خاص خود را دارد یک سنت باستانی است در واقع از آنجایی که روز و نور خورشید نشانه‎هایی از وجود پروردگار بود و شب نشانه اهریمن لذا مردم بر این باور بودند که طولانی بودن روز به مثابه پیروزی نور با تاریکی است.... "

و به معنای تولد یا میلاد می‎داند معتقد است از آنجایی که شب یلدا با میلاد مسیح مطابقت می‎کرده لذا نام یلدا برای این شب برگزیده شده است به هر حال ایرانیان شیفته جشن و شادی؛ از دوران باستان چون خورشید را نماد نیکی می‎دانستند یا به عبارتی می‎توان گفت روز و روشنایی را به گونه‎ای دیگر می‎پرستیدند و از فردای این شب طولانی و با طلوع نو و مجدد خورشید بر مدت روزها افزوده می‎شود لذا شب یلدا را شب جشن یا شب زایش خورشید می‎خواندند.
این جشن آریایی که در نزد ایرانیان آئین‎های خاص خود را دارد یک سنت باستانی است در واقع از آنجایی که روز یا روشنایی و نور خورشید نشانه‎هایی از وجود پروردگار بود و شب نشانه اهریمن یا شیطان لذا مردم بر این باور بودند که طولانی بودن روز به مثابه پیروزی نور با تاریکی است که ایرانیان باستان برای آن که از شر اهریمن درامان باشند ترجیح می‎دادند تا این شب طولانی را در کنار دیگر اعضای خانواده به صبح برسانند شنیده‎ها حاکی است که در گذشته ایرانیان با روشن کردن آتش از خورشید طلب برکت می‎کردند.
به هر تقدیر آداب و رسومی که از دیرباز تاکنون در میان ایرانیان متداول بوده می‎توان به تفأل دیوان حافظ اشاره کرد در واقع خانواده‎های ایرانی با ارادت خاصی که به حضرت حافظ دارند پس از نیت کردن، پاسخ و فال دل خویش را از میان اشعار دیوان حافظ جست‎وجو می‎کنند دیدار از بزرگان فامیل مثل پدربزرگ و مادربزرگ‎ها و نقل قصه برای کودکان یکی دیگر از آداب این شب است که ایرانیان به آن پایبندند، اما علاوه بر گرفتن فال حافظ، خواندن شاهنامه و دیدار از خویشان و بزرگان، خوردن انواع آجیل، تنقلات و خوراکی‎ها که به سبک و سلیقه مردم نواحی مختلف بستگی دارد نیز از دیگر رسوم متداول

	" شاید همه این آداب و رسوم و اعتقادات تنها بهانه‎ای است تا خانواده‎های ایرانی در محیطی شاد و آرام این شب طولانی را در کنار یکدیگر به صبح برسانند. ... "

در این شب است در واقع در شهرها و نقاط مختلف ایران سعی می‎کنند تا سفره‎های رنگینی در این شب تدارک ببینند، اما جالب اینجاست که علاوه بر استفاده از میوه‎هایی مثل انار، خوردن هندوانه در شب یلدا از ضرورت خاصی برخوردار است زیرا ایرانیان بر این باورند که خوردن هندوانه موجب مقاومت بدن در مقابل سرمای زمستان می‎شود.
شاید همه این آداب و رسوم و اعتقادات تنها بهانه‎ای است تا خانواده‎های ایرانی در محیطی شاد و آرام این شب طولانی را در کنار یکدیگر به صبح برسانند.
احمد وکیلیان، کارشناس فرهنگ عامه و سردبیر فصلنامه فرهنگ و مردم در این زمینه می‎گوید: در فرهنگ ایرانی شب یلدا به میلاد ایزد مهر باز می‎گردد و با انتقال برخی از آداب مهرپرستی به مسیحیت، جشن میلاد مهر به کریسمس (عید میلاد مسیح تغییر صورت داده است) و به جای آن اندکی تغییر کرده است.
وی می‎افزاید: یلدا در آثار شعرا فراوان به کار رفته است از جمله در غزل معروف حافظ:
صحبت حکام ظلمت شب یلداست
نور زخورشید جوی بو که برآید
که این مسئله نشان از اهمیت شب یلدا در فرهنگ ایرانی دارد.
کارشناس فرهنگ مردم و فولکلور در ادامه

	" در این شب میوه‎های چون هندوانه، انار و میوه‎های فصل از جمله مرکبات استفاده می‎شود. در یکی از شهرهای گرمسار نیز متداول است که افراد یک قوم، یک قبیله یا خانواده دور یکدیگر جمع می‎شوند و شب خروس پلو می‎خورند.... "

خاطرنشان می‎کند: از قدیم الایام در این شب در سراسر ایران جشن برپا می‎شده که اگر ما به فرهنگ مردم مراجعه کنیم می‎بینیم در جابه‎جایی ایران از جمله در مناطق مرکزی ایران شب یلدا که شب اول چله بزرگ یا اولین شب دی ماه است جشن گرفته می‎شود.
وکیلیان تصریح می‎کند: در این شب میوه‎های چون هندوانه، انار و میوه‎های فصل از جمله مرکبات استفاده می‎شود. در یکی از شهرهای گرمسار نیز متداول است که افراد یک قوم، یک قبیله یا خانواده دور یکدیگر جمع می‎شوند و شب خروس پلو می‎خورند و پس از خوردن شام به نقل قصه، مثل‎ها و لطیفه‎ها می‎پردازند.
وی در ادامه از آداب و رسوم مردم در گیلان و دماوند در شب یلدا می‎گوید: مردم این منطقه معتقدند خوردن میوه‎ها و تنقلاتی چون گلابی، سیب، برگه زردآلو، به ویژه هویج در شب یلدا موجب می‎شود تا در تابستان از گرما و از گزند حشرات درامان باشند!
سردبیر فصلنامه فرهنگ و مردم ضمن تاکید بر این مطلب که در شهرهای مختلف کشور آداب و رسوم متفاوتی در این شب مرسوم است مراسمی مثل شال اندازی و... تصریح می‎کند: یکی از سنت‎های زیبا و جالب توجه که مناسبت‎ها و عیدهای مختلف از جمله شب یلدا در میان ایرانیان متداول بوده و هست می‎توان به تهیه هدایا از سوی پدر و مادر دختر و پسر برای تازه عروس و تازه داماد اشاره کرد که این هدایا روی خنچه‎ها حمل می‎شد.
وکیلیان تاکید می‎کند: نکته حائز اهمیت این است که در اینگونه ایام و اعیاد همه مردم از فقیر و غنی به شادی و جشن می‎پردازند و همه با آن تنقلات ساده، سفره‎هایشان را رنگین می‎کنند.