اخبار داخلی گفتگوی ويژه خانواده بهترین انگیزه برای ترک اعتیاد

هموطن , يكشنبه 25 دي 1384

خانواده بهترین انگیزه برای ترک اعتیاد

از نظر علمی فرضیه‌ای هست که تمایل به اعتیاد و روی آوردن به مواد مخدر یک امر ژنتیکی است .

اعتیاد چیست؟ در سایت اطلاع رسانی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران می‌خوانیم: اعتیاد یک «بیماری اجتماعی» است که عوارض جسمی و روانی دارد و تا زمانی که به علل گرایش «بیمار» توجه نشود، درمان جسمی و روانی فقط برای مدتی نتیجه‌بخش خواهد بود و فرد معتاد دوباره گرفتار «مواد اعتیادآور» می‌شود.
اعتیاد به مواد مخدر یکی از مهمترین مشکلات اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی است که عوارض ناشی از آن تهدیدی جدی برای جامعه بشری محسوب شده و موجب رکود اجتماعی در زمینه‌های مختلف می‌شود همچنین ویرانگری‌های حاصل از آن زمینه‌ساز سقوط بسیاری از ارزش‌ها و هنجارهای فرهنگی و اخلاقی شده و بدین ترتیب سلامت جامعه را به طور جدی به مخاطره می‌اندازد.
نقش خانواده در برابر این پدیده شوم چیست؟ خانواده به چه میزان می‌تواند در ابتلای فرد به اعتیاد و یا ترک آن اثرگذار باشد؟ دکتر رضا قانع پزشک عمومی با گرایش ترک اعتیاد حضور در خانواده را بهترین انگیزه برای ترک اعتیاد می‌داند. وی همچنین معتقد است که ریشه‌یابی علل گرایش به اعتیاد، مشاوره دادن به فرد معتاد و همچنین کمک گرفتن از روانپزشکان مجرب برای ترک دادن فرزند معتاد همه از رفتارهایی است که در چارچوب یک خانواده اثربخشی بیشتر خواهد داشت و فرد معتاد می‌تواند با انگیزه‌ای که خانواده برای او به وجود می‌آورد این آسیب اجتماعی را از خود دور کند یا آن را تحت کنترل درآورد.

* با توجه به نقش خانواده در شکل‌گیری شخصیت فرزندان و همچنین تاثیر مستقیم رفتار والدین بر آنان تمایل به اعتیاد یا عدم آن را در چارچوب خانواده بررسی کنید.
از نظر علمی فرضیه‌ای هست که تمایل به اعتیاد و روی آوردن به مواد مخدر یک امر ژنتیکی است و بنابر همین فرضیه هر کسی استعداد معتاد شدن را ندارد و تنها کسانی به مواد مخدر گرایش پیدا می‌کنند که به طور ژنتیک این تمایل در آنان وجود داشته باشد. این مرحله اول برای شناخت علل معتاد شدن فرد است.
درباره نقش خانواده و رفتار والدین هم نکته مهم این است که پدر و مادر باید ذات فرزند خود را خوب بشناسند و بدانند او به چه مسائلی گرایش دارد و بعد آن را ریشه‌یابی کنند. مرحله بعد آگاهی دادن به فرزند درباره اعتیاد، خطرات آن و عواقب آن است.

* یعنی شما با سخت‌گیری و محدودیت در برابر فرزندان مخالف هستید.
اگر پدر و مادری ذات فرزندش را خوب بشناسد می‌داند که چه باید بکند، اما بهترین راه آگاهی بخشیدن به فرزند و آزاد گذاشتن او در قضاوت و نتیجه‌گیری است. پدر و مادری که حاضر نیستند حتی شکل سیگار را نشان فرزندشان ندهند او را در قضاوت و نتیجه گیری محدود کرده‌اند. خانواده باید با زبان خود به فرزند بیاموزد که اعتیاد چیست چه مضراتی دارد و یک لحظه لذت به یک عمر تحمل عواقب وخیم آن نمی‌ارزد.
در عین حال سن و سال فرزند هم مهم است و تربیت و آگاهی‌بخشی هر سنی با مراحل دیگر تفاوت دارد.

* عواقب محدودیت‌های بیش از حد و تهدید در خانواده چه خواهد بود؟
وقتی بیش از حد فرزند محدود باشد کنجکاو می‌شود. اگر مثلا به او گفته شود «اگر معتاد شدی از خانه می‌اندازمت بیرون» این به آن معناست که فرزندمان را به حلقه دوستان نابابی رهنمون می‌کنیم که همه واقعیتی که او را از آنها ترسانیده‌ام به فرزندمان ارائه می‌دهند. او را با انواع مواد مخدر آشنا می‌کنند و براحتی فرزندمان در یک حلقه دوستانه معتاد می‌شود.
خانواده باید آگاه باشد چه رفتاری با فرزند داشته باشد، مخصوصا فرزندی که استعداد گرایش به مواد مخدر در او بیشتر از بقیه است.

* در خانواده‌هایی که پدر یا مادر یا هر دو معتاد هستند چطور می‌توان به عدم معتاد شدن فرزند امیدوار بود؟
در خانواده‌هایی که والدین معتاد هستند دیگر نمی‌توان به نقش پدر و مادر امید داشت چرا که هم عمل آنها و هم از نظر ژنتیکی گرایش آنها به اعتیاد این خطر را برای فرزند نزدیک کرده است که او هم معتاد بشود. بنابراین فرزند مستعد در محیط آلوده گرایش به اعتیاد پیدا می‌کند.
نصیحت پدر و مادر معتاد به فرزندان هم نتیجه‌ای دربرنخواهد داشت. گاه مشاهده شده است که مثلا پدر یا مادر معتاد به فرزند خود می‌گوید «مرا ببین از اعتیاد دوری کن» اما این حرف‌ها بی‌فایده است چرا که اولیای معتاد از دور تربیت خارج هستند و نمی‌توانند تصمیم گیری و قضاوت درست داشته باشند.

*آگاهی بخشی به خانواده و نشان دادن راه‌های درست تربیت فرزندان به نظر می‌آید یکی از اصلی‌ترین راه‌ها برای کنترل اعتیاد باشد چرا که هم تمایل به آن و هم ترک آن، همه ریشه در خانواده دارد. در این مورد توضیح دهید.
باید خانواده‌ها از طریق آموزش‌های درست آگاه شوند که دلایل گرایش به اعتیاد و مضرات آن چیست. همین که به خانواده‌ها اعلام می‌کنند معتاد کارتن خواب می‌شود کافی نیست. در جوامع پیشرفته معتادان شناسایی می‌شوند آنها که ترک‌پذیرند آموزش می‌بینند و در آنها تقویت انگیزه می‌شود.
آنها که ترک‌ناپذیرند تحت کنترل هستند تا جامعه را آلوده نکنند، میزان اعتیادشان کاسته می‌شود و حتی مشاهده شده که با کنترل اعتیادشان آنها به سر کارشان هم برگشته‌اند. فرد معتاد همه چیز را به هم می‌ریزد. نه کار می‌کند، نه خانواده و قوانینی را قبول دارد و باعث آلوده کردن سایر افراد جامعه می‌شود.
این مضرات اعتیاد باید با همه ریزه کاری‌هایش به خانواده آموزش داده شود و به آنها گفته شود که اگر عضوی از اعضای خانواده معتاد شد چه عواقبی در انتظار خانواده خواهد بود. در عین حال آموزش داده شود که بهترین راه ترک اعتیاد ایجاد انگیزه است و بهترین انگیزه برگشت به خانواده است
به فرزند معتاد نباید گفت اگر معتاد شوی باید خانه را ترک کنی، باید به او گفت که اگر اعتیاد را ترک کنی آینده‌ات بهتر می‌شود، می‌توانی درست فکر کنی، درست تصمیم بگیری و اینها هم بهتر از یک لحظه لذت ناشی از استعمال مواد مخدر است.

* وقتی ترک اعتیاد با ایجاد انگیزه از سوی خانواده باشد چه تفاوتی با سایر راه حل‌ها دارد؟
شروع به ترک اعتیاد حتی اگر موقت هم باشد در پیشرفت بیماری موثر است و در معتاد این انگیزه ایجاد می‌شود که در چارچوب خانواده موفق به ترک شده است، پس می‌تواند برای همیشه از شر آن خلاص شود. برخورد قهرآمیز خانواده باعث ترک اعتیاد می‌شود، اما بسیار کوتاه است و دوباره فرد همان طور که پیشتر گفتم در حلقه دوستان ناباب به دام اعتیاد می‌افتد.
درعین حال خانواده می‌توانند از مشاوران و روانپزشکان در ایجاد انگیزه یا تقویت اراده فرزند معتادشان کمک بگیرند یا با حضور در سمینارهای مختلف میزان آگاهی آنها بالاتر می‌رود. مطمئنا فرزند معتاد وقتی تلاش خانواده‌اش را برای ترک دادن خود ببیند از میزان علاقه آنها به خودش واقف و انگیزه‌اش برای ترک قوی تر می‌شود.
خانواده باید بداند که اعتیاد چه عواقبی دارد و فرزند را از آنها باخبر کند؛ در عین حال شرایط مورد علاقه‌اش را در حد طبیعی برایش فراهم و تشویقش کنند که اگر دست از اعتیاد بردارد چه آینده روشنی در انتظارش خواهد بود.